Shloka 16
Chapter 15: Counsel on Initiative vs. Renunciation in the Rajasuya Project (सभापर्व, अध्याय १५)
ऋद्धया मरुत्तस्तान् पञ्च सम्राजस्त्वनुशुश्रुम । साम्राज्यमिच्छतस्ते तु सर्वाकारं युधिष्ठिर,इसी प्रकार राजा मरुत्त अपनी समृद्धिके प्रभावसे सम्राट् बने थे। अबतक उन पाँच सम्राटोंका ही नाम हम सुनते आ रहे हैं। युधिष्ठिर! वे मान्धाता आदि एक-एक गुणसे ही सम्राट् हो सके थे; परंतु आप तो सम्पूर्णरूपसे सम्राट्पद प्राप्त करना चाहते हैं। साम्राज्य- प्राप्तिके जो पाँच गुण--शत्रुविजय, प्रजापालन, तपःशक्ति, धन-समृद्धि और उत्तम नीति हैं, उन सबसे आप सम्पन्न हैं
ṛddhayā maruttas tān pañca samrājas tv anuśuśruma | sāmrājyam icchatas te tu sarvākāraṃ yudhiṣṭhira ||
ด้วยอานุภาพแห่งความมั่งคั่ง พระเจ้ามรุตตะจึงได้เป็นจักรพรรดิผู้ครอบครองแผ่นดินทั้งปวง; และจนบัดนี้เรายังได้ยินเพียงพระนามของมหาจักรพรรดิทั้งห้านั้นเท่านั้น. แต่ท่านยุธิษฐิระ ท่านปรารถนาจักรวรรดิในความสมบูรณ์พร้อม. กษัตริย์ก่อนหน้า เช่น มานธาตา ได้เป็นจักรพรรดิด้วยคุณวิเศษเพียงประการใดประการหนึ่ง; ส่วนท่านมีคุณสมบัติทั้งห้าประการแห่งราชอำนาจครบถ้วน—ชัยชนะเหนือศัตรู การอภิบาลประชาราษฎร์ พลังแห่งตบะ ความอุดมแห่งทรัพย์และกำลัง และรัฐนโยบายอันประเสริฐ—รวมอยู่พร้อมกัน.
कृष्ण उवाच
Educational Q&A
True imperial rule is not merely conquest or wealth; it requires a complete set of virtues—defeating threats, protecting subjects, disciplined inner power (tapas), material resources, and sound policy—held together under dharma.
Kṛṣṇa addresses Yudhiṣṭhira, recalling earlier universal monarchs such as Marutta, and argues that while past emperors became great through a single dominant excellence, Yudhiṣṭhira aspires to—and is fit for—full sovereignty because he possesses all the essential royal qualities.