Shloka 14
Chapter 15: Counsel on Initiative vs. Renunciation in the Rajasuya Project (सभापर्व, अध्याय १५)
(त्वद्बुद्धिबलम॒श्रित्य सर्व प्राप्स्यति धर्मराट् | जयोअस्माकं हि गोविन्द येषां नाथो भवान् सदा ।।) गोविन्द! आपके बुद्धिबलका आश्रय लेकर धर्मराज युधिष्ठिर सब कुछ पा सकते हैं। जिनकी सदा रक्षा करनेवाले आप हैं, उनकी--हम पाण्डवोंकी विजय निश्चित है। कृष्ण उवाच अर्थानारभते बालो नानुबन्धमवेक्षते । तस्मादरिं न मृष्यन्ति बालमर्थपरायणम्,श्रीकृष्णने कहा--राजन्! अज्ञानी मनुष्य बड़े-बड़े कार्योका आरम्भ तो कर देता है, परंतु उनके परिणामकी ओर नहीं देखता। अतः केवल अपने स्वार्थसाधनमें लगे हुए विवेकशून्य शत्रुके व्यवहारको वीर पुरुष नहीं सह सकते। युवनाश्वके पुत्र मान्धाताने जीतनेयोग्य शत्रुओंको जीतकर सम्राट्का पद प्राप्त किया था। भगीरथ प्रजाका पालन करनेसे, कार्तवीर्य (सहसख्रबाहु अर्जुन) तपोबलसे तथा राजा भरत स्वाभाविक बलसे सम्राट् हुए थे
tvad-buddhi-balam āśritya sarvaṁ prāpsyati dharmarāṭ | jayo 'smākaṁ hi govinda yeṣāṁ nātho bhavān sadā ||
kṛṣṇa uvāca |
arthān ārabhate bālo nānubandham avekṣate |
tasmād ariṁ na mṛṣyanti bālam artha-parāyaṇam ||
“ข้าแต่โควินทะ! เมื่ออาศัยพลังแห่งปัญญาและคำปรึกษาของท่าน ธรรมราชยุธิษฐิระย่อมบรรลุสิ่งทั้งปวงได้. ชัยชนะย่อมเป็นของพวกเรา เพราะผู้ที่ท่านทรงคุ้มครองอยู่เสมอ ย่อมไม่อาจถูกปราบได้.” พระกฤษณะตรัสว่า “ข้าแต่ราชา! คนเขลาย่อมเริ่มกิจใหญ่ แต่ไม่พิจารณาผลและความสืบเนื่องภายหลัง. เพราะฉะนั้น วีรบุรุษย่อมไม่อดทนต่อพฤติกรรมของศัตรูผู้ไร้วิจารณญาณและมุ่งแต่ประโยชน์ตน.”
कृष्ण उवाच
Educational Q&A
Kṛṣṇa highlights practical wisdom in action: immature or foolish people launch major undertakings without examining their downstream consequences (anubandha). Such self-interested, unreflective behavior—especially in an adversary—cannot be indulged by the wise and valorous; prudent leadership requires foresight and accountability.
The passage first affirms confidence in the Pāṇḍavas’ success because Kṛṣṇa (Govinda) is their constant protector and because Yudhiṣṭhira can achieve his aims by relying on Kṛṣṇa’s counsel and strength. Kṛṣṇa then speaks as an adviser, warning about the danger posed by an enemy who acts rashly and selfishly without considering consequences.