Shloka 11
Mahāprasthānika-parva Adhyāya 2: The Northward March, Sight of Himavat and Meru, and the Sequential Falls
वैशम्पायन उवाच इत्युक्त्वा तं समुत्सूज्य सहदेवं ययौ तदा । भ्रातृभि: सह कौन्तेय: शुना चैव युधिष्ठिर:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! ऐसा कहकर सहदेवको भी छोड़कर शेष भाइयों और एक कुत्तेके साथ कुन्तीकुमार युधिष्ठिर आगे बढ़ गये
vaiśampāyana uvāca: ity uktvā taṃ samutsṛjya sahadevaṃ yayau tadā | bhrātṛbhiḥ saha kaunteyaḥ śunā caiva yudhiṣṭhiraḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “โอ้ชนเมชัย! ครั้นกล่าวดังนั้นแล้ว เขาก็ละสหเทวะไว้และเดินหน้าต่อไป กุนตีบุตรยุธิษฐิระดำเนินไปกับพี่น้องที่เหลือ และมีสุนัขตัวหนึ่งร่วมทาง—ก้าวไปด้วยความแน่วแน่ แม้สหายจะค่อย ๆ หลุดร่วงไปบนหนทางสุดท้าย”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores vairāgya (detachment) and perseverance on the path of dharma: even when loved ones fall away, one must continue forward without abandoning righteousness—while still allowing compassion to remain, symbolized by Yudhiṣṭhira not casting off the dog.
After speaking (to Sahadeva), Yudhiṣṭhira leaves Sahadeva behind and continues the great departure with his remaining brothers; a dog accompanies him as he proceeds onward.