Shloka 29
अध्याय ९ — कर्णस्य प्रहारः, योधयुग्मनियोजनम्, शैनेय-कैकेययोर्युद्धविन्यासः
यथा हि शकुनिं गृह छित्त्वा पक्षी च संजय,तथाहमपि सम्प्राप्तो लूनपक्ष इव द्विज: । सूत! जैसे खेलते हुए बालक किसी पक्षीको पकड़कर उसकी दोनों पाँखें काट लेते और प्रसन्नतापूर्वक उसे छोड़ देते हैं। फिर पंख कट जानेके कारण उसका उड़कर कहीं जाना सम्भव नहीं हो पाता। उसी कटे हुए पंखवाले पक्षीके समान मैं भी भारी दुर्दशामें पड़ गया हूँ
yathā hi śakuniṁ gṛhe chittvā pakṣī ca sañjaya, tathāham api samprāpto lūna-pakṣa iva dvijaḥ |
ธฤตราษฏระตรัสว่า—“สัญชัย! ดุจดังนกที่ถูกจับได้ในเรือน แล้วเด็กๆ เล่นสนุกตัดปีกเสีย ก่อนจะปล่อยไปด้วยความยินดี ฉันก็ฉันนั้น ได้ตกมาสู่สภาพนี้—ประหนึ่งนกทวิชะที่ถูกตัดปีก เมื่อปีกถูกตัด มันย่อมไม่อาจโผบินไปตามปรารถนาได้; ฉันเองก็ถูกผลแห่งกรรมที่เกิดจากเรือนของตนผูกมัด จึงตกอยู่ในความทุกข์ยากใหญ่หลวง”
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse uses a vivid simile to express how moral and political failures can leave a person powerless: when one’s own household’s choices lead to ruin, the resulting suffering feels like having one’s ‘wings’ cut—unable to move freely, correct the course, or escape consequences.
Dhṛtarāṣṭra speaks to Sañjaya in anguish during the war reports. He compares his present condition to a bird whose wings have been cut and then released—alive but incapable of flight—signaling his despair and sense of helplessness amid the calamity befalling his sons and kingdom.