Shloka 6
प्रभूतपद्मोत्पलमत्स्यकच्छपौ महाह्दौ पक्षिगणैरिवावृतौ । सुसंनिकृष्टावनिलोद्धतौ यथा तथा रथौ तौ ध्वजिनौ समीयतु:,जैसे प्रचुर पद्म, उत्पल, मत्स्य और कच्छपोंसे युक्त तथा पक्षिसमूहोंसे आवृत दो अत्यन्त निकटवर्ती विशाल सरोवर वायुसे संचालित हो परस्पर मिल जाये, उसी प्रकार ध्वजोंसे सुशोभित उनके वे दोनों रथ एक-दूसरेसे भिड़ गये थे
sañjaya uvāca |
prabhūtapadmotpala-matsya-kacchapau mahāhradāv pakṣigaṇair ivāvṛtau |
susaṃnikṛṣṭāv aniloddhatau yathā tathā rathau tau dhvajinau samīyatuḥ ||
สัญชัยกล่าวว่า—ดุจทะเลสาบใหญ่สองแห่งที่อยู่ชิดกัน อุดมด้วยดอกบัวและอุบล มีปลาและเต่าชุกชุม และดูราวกับถูกปกคลุมด้วยฝูงนก ครั้นต้องลมพัดก็ปั่นป่วนเอ่อท้นเข้าหากัน; ฉันใด รถศึกทั้งสองที่มีธงชัยงามสง่าก็ถูกขับให้พุ่งเข้าปะทะกันท่ามกลางความคับคั่งแห่งยุทธภูมิ ฉันนั้น
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse offers no direct moral injunction; its ethical resonance lies in portraying battle as a powerful, almost natural force. By likening the warriors’ chariots to wind-driven lakes, it suggests how violence, once unleashed, gathers momentum beyond easy restraint—inviting reflection on responsibility and the grave consequences of choosing war.
Sañjaya describes two opposing, bannered chariots rushing together and colliding. He heightens the scene with a vivid simile: two nearby, life-filled lakes, stirred by wind, surging into each other—conveying the intensity and inevitability of the clash.