Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

प्रतापी सूतपुत्र कर्णने उस आग्नेयास्त्रको उद्दीप्त हुआ देखकर रणक्षेत्रमें उसकी शान्तिके लिये वारुणास्त्रका प्रयोग किया और उसके द्वारा उस आगको बुझा दिया ।। बलाहकौघश्न दिशस्तरस्वी चकार सर्वास्तिमिरेण संवृता: । ततो धरित्रीधरतुल्यरोधस: समनततो वै परिवार्य वारिणा,फिर तो बड़े वेगसे मेघोंकी घटा घिर आयी और उसने सम्पूर्ण दिशाओंको अन्धकारसे आच्छादित कर दिया। दिशाओंका अन्तिम भाग काले पर्वतके समान दिखायी देने लगा। मेघोंकी घटाओंने वहाँका सारा प्रदेश जलसे आप्लावित कर दिया था

sañjaya uvāca | pratāpī sūtaputraḥ karṇaḥ tam āgneyāstram uddīptaṁ dṛṣṭvā raṇakṣetre tasya śāntyai vāruṇāstram prayujya tenaiva tam agniṁ śamayāmāsa || balāhakaughaś ca diśas tarasvī cakāra sarvāḥ timireṇa saṁvṛtāḥ | tato dharitṛdharatulya-rodhasaḥ samantato vai parivārya vāriṇā ||

สัญชัยกล่าวว่า—แล้วหมู่เมฆมหึมาก็กรูกันมาด้วยแรงอันยิ่ง ปกคลุมทิศทั้งปวงด้วยความมืดมัว ขอบฟ้าดูประหนึ่งภูผาดำ และบริเวณโดยรอบถูกท่วมด้วยสายน้ำที่เทกระหน่ำลงมา

बलाहकौघश्नःone who destroys masses of clouds
बलाहकौघश्नः:
Karta
TypeAdjective
Rootबलाहकौघश्न
FormMasculine, Nominative, Singular
दिशःthe directions
दिशः:
Karma
TypeNoun
Rootदिश्
FormFeminine, Accusative, Plural
तरस्वीswift/impetuous
तरस्वी:
Karta
TypeAdjective
Rootतरस्विन्
FormMasculine, Nominative, Singular
चकारmade
चकार:
TypeVerb
Rootकृ
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada
सर्वाःall
सर्वाः:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormFeminine, Accusative, Plural
तिमिरेणwith darkness
तिमिरेण:
Karana
TypeNoun
Rootतिमिर
FormNeuter, Instrumental, Singular
संवृताःcovered/enveloped
संवृताः:
TypeAdjective
Rootसंवृत
FormFeminine, Nominative, Plural, kta (past passive participle)
ततःthen/thereupon
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
धरित्रीधरतुल्यरोधसःhaving mass/extent like the earth-supporters (mountains)
धरित्रीधरतुल्यरोधसः:
Karta
TypeAdjective
Rootधरित्रीधरतुल्यरोधस्
FormMasculine, Nominative, Plural
समनततुःspread out/extended
समनततुः:
TypeVerb
Rootतन्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Plural, Parasmaipada
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
परिवार्यhaving surrounded
परिवार्य:
TypeIndeclinable
Rootपरि+वृ
Formabsolutive (lyap/ktvā)
वारिणाwith water
वारिणा:
Karana
TypeNoun
Rootवारि
FormNeuter, Instrumental, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
Karna
A
Agneyāstra (fire-weapon)
V
Vāruṇāstra (water-weapon)
C
cloud-masses (balāhaka-augha)
B
battlefield (raṇakṣetra)
D
directions/quarters (diśaḥ)

Educational Q&A

Even amid war, power is to be met with proportionate restraint: destructive force should be neutralized with an appropriate countermeasure to prevent wider harm, reflecting disciplined kṣatriya conduct rather than uncontrolled devastation.

Karna sees a blazing fire-weapon (Agneyāstra) and counters it with the water-weapon (Vāruṇāstra), extinguishing the flames. The counteraction manifests as dense cloud-banks, darkness in all directions, and heavy rains flooding the area.