Previous Verse
Next Verse

Shloka 35

कृत्वा तु तद्‌ दुष्करमार्यजुष्ट- मन्यैन्नरै: कर्म रणे महात्मा । ययौ रथं भीमसेनस्य राजन्‌ शराभितप्तो नकुलस्त्वरावान्‌

sañjaya uvāca |

kṛtvā tu tad duṣkaram āryajuṣṭam anyair naraiḥ karma raṇe mahātmā |

yayau rathaṃ bhīmasenasya rājan śarābhitapto nakulas tvarāvān ||

สัญชัยกล่าวว่า—ข้าแต่มหาราช ครั้นนกุลได้กระทำกิจอันสูงส่งในสนามรบ ซึ่งยากที่คนอื่นจะทำได้และสมควรแก่จารีตแห่งอารยะแล้ว แม้ถูกศรเผาผลาญจนระบม เขาก็เร่งรุดไปขึ้นรถศึกของภีมเสนะ.

कृत्वाhaving done
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
तत्that
तत्:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formneuter, accusative, singular
दुष्करम्difficult to do
दुष्करम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदुष्कर (प्रातिपदिक)
Formneuter, accusative, singular
आर्यजुष्टम्approved/served by the noble
आर्यजुष्टम्:
Karma
TypeAdjective
Rootआर्यजुष्ट (प्रातिपदिक)
Formneuter, accusative, singular
अन्यैःby other
अन्यैः:
Karana
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formmasculine, instrumental, plural
नरैःmen
नरैः:
Karana
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formmasculine, instrumental, plural
कर्मdeed
कर्म:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formneuter, accusative, singular
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formmasculine, locative, singular
महात्माthe great-souled one
महात्मा:
Karta
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
ययौwent
ययौ:
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formperfect (लिट्), 3rd, singular, parasmaipada
रथम्chariot
रथम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formmasculine, accusative, singular
भीमसेनस्यof Bhimasena
भीमसेनस्य:
TypeNoun
Rootभीमसेन (प्रातिपदिक)
Formmasculine, genitive, singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formmasculine, vocative, singular
शराभितप्तःtormented by arrows
शराभितप्तः:
TypeAdjective
Rootशराभितप्त (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
नकुलःNakula
नकुलः:
Karta
TypeNoun
Rootनकुल (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
त्वरावान्hasty, in great haste
त्वरावान्:
TypeAdjective
Rootत्वरावत् (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
N
Nakula
B
Bhīmasena
C
chariot
A
arrows
B
battlefield (raṇa)

Educational Q&A

The verse highlights ārya-juṣṭa conduct in warfare: true heroism is not mere aggression but disciplined action aligned with dharma—seeking support and preserving effectiveness even when wounded, rather than acting from pride or panic.

After accomplishing a difficult and honorable feat in the battle, Nakula—pained by enemy arrows—quickly goes to Bhīma’s chariot and climbs onto it, implying a tactical regrouping or protection under Bhīma amid the ongoing combat.