Shloka 34
ये चापि नासन् व्यथिता मनुष्या- स्तेषां करेभ्य: पतितं हि शस्त्रम् भयाच्च संचुक्रुशुरस्वरैस्ते निमीलिताक्षा ददृशु: समन्ततः,जो लोग भयसे व्याकुल नहीं हुए, उनके हाथोंसे भी हथियार तो गिर ही पड़ा। वे भयसे मन्द स्वरमें सहायकोंको पुकारने लगे और आँखें कुछ-कुछ बंद किये ही सब ओर देखने लगे
ye cāpi nāsan vyathitā manuṣyās teṣāṃ karebhyaḥ patitaṃ hi śastram | bhayāc ca saṃcukruśur asvarais te nimīlitākṣā dadṛśuḥ samantataḥ ||
แม้ผู้ที่ยังไม่สั่นไหวด้วยความตระหนก อาวุธก็หลุดจากมือของเขาอยู่ดี ด้วยความกลัวพวกเขาจึงร้องขอความช่วยเหลือด้วยเสียงแผ่ว และลืมตาครึ่งหนึ่งมองไปรอบด้าน
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how fear can overpower even those who seem steady: bodily control fails (weapons drop), speech weakens (muted cries), and perception narrows (half-closed eyes). It implicitly contrasts inner steadiness with mere outward bravery, showing the ethical pressure of war where courage and dharma are tested by terror.
Sañjaya describes the battlefield atmosphere: panic spreads among the warriors. Even those not yet visibly distressed lose grip of their weapons, call for help in faint voices, and look around anxiously, as if searching for refuge or understanding amid the chaos.