Shloka 14
तस्मिन् सुघोरे तुमुले वर्तमाने प्रधानभूयिष्ठतरैः समन्तात् । दुःशासनं तत्र समीक्ष्य राजन् भीमो महाबाहुरचिन्त्यकर्मा,जज्वाल क्रोधादथ भीमसेन आज्यप्रसिक्तो हि यथा हुताश: । राजन! वहाँ चारों ओर जब प्रधान-प्रधान वीरोंका वह अत्यन्त घोर तुमुल युद्ध चल रहा था, उस समय अचिन्त्यपराक्रमी महाबाहु भीमसेन दुःशासनको देखकर पिछली बातें याद करने लगे--*देवी द्रौपदी रजस्वला थी। उसने कोई अपराध नहीं किया था। उसके पति भी उसकी सहायतासे मुँह मोड़ चुके थे तो भी इस दुःशासनने द्रौपदीके केश पकड़े और भरी सभामें उसके वस्त्रोंका अपहरण किया।” उसने और भी जो-जो दुःख दिये थे, उन सबको याद करके भीमसेन घीकी आहुतिसे प्रज्वलित हुई अग्निके समान क्रोधसे जल उठे
sañjaya uvāca | tasmin sughore tumule vartamāne pradhānabhūyiṣṭhataraiḥ samantāt | duḥśāsanaṃ tatra samīkṣya rājan bhīmo mahābāhur acintyakarmā | jajvāla krodhād atha bhīmasena ājyaprasikto hi yathā hutāśaḥ |
ข้าแต่พระราชา! ครั้นศึกอันน่าสะพรึงยิ่งและอื้ออึงโกลาหลนั้นกำเริบอยู่รอบด้าน มีมหาวีรชนผู้เลิศเป็นใหญ่ครอบงำทั่วสนามรบ ภีมเสนผู้มีแขนใหญ่ ผู้กระทำการอันยากจะคาดคิด ได้แลเห็นทุศศาสนะ ณ ที่นั้น ครั้นระลึกถึงความอธรรมทั้งปวงแล้ว ภีมเสนก็ลุกโพลงด้วยโทสะ ดุจไฟที่ยิ่งโหมเมื่อได้รับเนยใสเป็นเชื้อ
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how grievous adharma—public humiliation and violence against the innocent—creates moral debt that demands reckoning. Bhima’s wrath is portrayed as ethically charged: not random cruelty, but a response to remembered injustice, underscoring that actions have consequences even amid the fog of war.
During a fierce, chaotic battle filled with leading warriors, Bhima spots Duhshasana. The sight triggers remembrance of Duhshasana’s past outrage (especially against Draupadi), and Bhima’s anger ignites intensely—likened to fire flaring when ghee is poured—foreshadowing his drive to punish him.