Shloka 43
(तत् सैन्यं भरतश्रेष्ठ वध्यमानं शितै: शरै: । न जहीौ समर प्राप्य फाल्गुनं शत्रुतापनम् ।।
sañjaya uvāca |
tat sainyaṃ bharataśreṣṭha vadhyamānaṃ śitaiḥ śaraiḥ |
na jahau samaraṃ prāpya phālgunaṃ śatrutāpanam ||
tatrādbhūtam apaśyāma kauravāṇāṃ parākramam |
vadhyamānā api yat pārtha na jahur bharatarṣabha ||
taṃ dṛṣṭvā kuravas tatra vikrāntaṃ savyasācinam |
nirāśāḥ samapadyanta sarve karṇasya jīvite ||
ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภารตะ! ครั้นได้ประจันหน้ากับฟาลคุนะ (อรชุน) ผู้เผาผลาญศัตรู แม้กองทัพของพระองค์จะถูกศรคมกริบสังหาร ก็ยังไม่ละทิ้งการรบเลย ข้าแต่ภารตรฺษภะ! ณ ที่นั้นเราทั้งหลายได้เห็นความกล้าหาญอันน่าอัศจรรย์ของเหล่ากุรุ—แม้ถูกฆ่าฟันก็ยังไม่ยอมละจากการยืนหยัดต่อหน้าปารถะ ครั้นเห็นสวฺยสาจิน (อรชุน) แสดงเดชานุภาพเช่นนั้น เหล่ากุรุทั้งปวงก็สิ้นหวังต่อการรอดชีวิตของกรรณะ。
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the kṣatriya ideal of steadfastness: even under lethal pressure, warriors hold their ground. Ethically, it portrays how courage and loyalty can persist amid near-certain defeat, while also showing the psychological turning point where morale collapses when a champion’s survival (Karṇa’s) seems doubtful.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Kaurava army, though pierced by Arjuna’s sharp arrows, did not retreat. Their resistance is described as ‘astonishing valor.’ Yet Arjuna’s overwhelming prowess makes the Kuru forces lose hope that Karṇa will even remain alive.