Shloka 53
न्यवर्तन्त यथा शोरं मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् । उस समय वहाँ भगे हुए महाधनुर्धर नरश्रेष्ठ पांचाल मृत्युको ही युद्धसे लौटनेकी अवधि निश्चित करके पुनः सूतपुत्र कर्णसे जूझनेके लिये लौट आये ।।
sañjaya uvāca |
nyavartanta yathā śūraṁ mṛtyuṁ kṛtvā nivartanam |
tadā tatra bhagebhyo mahādhanurdharā naraśreṣṭhāḥ pāñcālā mṛtyum eva yuddhāt nivartanasya avadhiṁ niścitya punaḥ sūtaputra-karṇena yoddhuṁ pratyāgacchan ||
tān nivṛttān raṇe śūrān rādhēyaḥ śatrutāpanaḥ |
สัญชัยกล่าวว่า—เหล่าวีรบุรุษย่อมหันกลับดังนี้ คือถือเอาความตายเป็นขอบเขตเดียวแห่งการถอยทัพ ครั้นกาลนั้น เหล่านรยอดแห่งปัญจาล ผู้เป็นมหาธนูรธรซึ่งก่อนหน้านี้แตกหนี ได้กำหนดความตายเป็นกำหนดแห่งการเลิกศึก แล้วหวนกลับมาเพื่อประจัญบานกับกรรณะบุตรสารถี ครั้นราธेय ผู้เผาผลาญศัตรู เห็นวีรชนเหล่านั้นกลับคืนสู่สมรภูมิแล้ว…
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the warrior ethic of steadfastness: retreat is not to be chosen for comfort or fear, and true resolve treats death as the only permissible boundary when duty in battle is undertaken.
Pāñcāla warriors who had previously fled return to the battlefield with renewed determination to fight Karṇa again, having resolved that only death will end their engagement; Karṇa notices these returning heroes and prepares to confront them.