Shloka 1
ऑपनआक्ात बछ। 2 सप्ततितमो<ध्याय: भगवान् श्रीकृष्णका अर्जुनको प्रतिज्ञा-भंग, भ्रातृवध तथा आत्मघातसे बचाना और युधिष्ठिरको सान्त्वना देकर संतुष्ट करना संजय उवाच इत्येवमुक्तस्तु जनार्दनेन पार्थ: प्रशस्याथ सुहृद्वचस्तत् । ततोडब्रवीदर्जुनो धर्मराज- मनुक्तपूर्व परुषं प्रसहा,संजय कहते हैं--राजन्! भगवान् श्रीकृष्णके ऐसा कहनेपर कुन्तीकुमार अर्जुनने हितैषी सखाके उस वचनकी बड़ी प्रशंसा की। फिर वे हठपूर्वक धर्मराजके प्रति ऐसे कठोर वचन कहने लगे, जैसे उन्होंने पहले कभी नहीं कहे थे
sañjaya uvāca | ityevam uktas tu janārdanena pārthaḥ praśasyātha suhṛd-vacas tat | tato 'bravīd arjuno dharma-rājaṃ anukta-pūrvaṃ paruṣaṃ prasahā ||
สัญชัยกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา ครั้นชนารทนะ (พระศรีกฤษณะ) ตรัสดังนั้นแล้ว อรชุนโอรสแห่งกุนตีได้สรรเสริญถ้อยคำของสหายผู้หวังดีนั้นอย่างยิ่ง. แต่แล้วเขากลับดื้อดึง กล่าวถ้อยคำแข็งกร้าวต่อธรรมราชา—ถ้อยคำที่เขาไม่เคยกล่าวมาก่อน—ด้วยแรงกดดันแห่งใจ.”
संजय उवाच
Educational Q&A
Even when one recognizes and praises wise counsel, intense grief and battlefield pressure can still provoke speech that violates restraint and fraternal respect. The verse highlights the ethical danger of harsh, unprecedented words—how anger can momentarily eclipse dharma, especially toward those who embody it (Dharmaraja).
Sanjaya reports that after Krishna speaks to Arjuna, Arjuna appreciates Krishna’s friendly advice. Immediately afterward, however, Arjuna turns toward Yudhishthira and begins speaking unusually harshly and forcefully, setting up a tense exchange among the Pandava brothers in the midst of the war crisis.