Shloka 54
कर्णनिधनवृत्तान्तनिवेदनम् | Reporting Karṇa’s Fall to Yudhiṣṭhira
वृद्धानपृष्टवा संदेहं महच्छवभ्रमिवाहति । जिसे शास्त्रोंका बहुत थोड़ा ज्ञान है, जो विवेकशून्य होनेके कारण धर्मोके विभागको ठीक-ठीक नहीं जानता, वह मनुष्य यदि वृद्ध पुरुषोंसे अपने संदेह नहीं पूछता तो अनुचित कर्म कर बैठनेके कारण वह महान् नरकके सदृश कष्ट भोगनेके योग्य हो जाता है ।। ५३ ३ || तत्र ते लक्षणोद्ेश: कश्षिदेवं भविष्यति,धर्माधर्मके निर्णयके लिये तुम्हें संक्षेपसे कोई संकेत बताना पड़ेगा, जो इस प्रकार होगा। कुछ लोग परम ज्ञानरूप दुष्कर धर्मको तर्कके द्वारा जाननेका प्रयत्न करते हैं; परंतु एक श्रेणीके बहुसंख्यक मनुष्य ऐसा कहते हैं कि धर्मका ज्ञान वेदोंसे होता है
vṛddhān apṛṣṭvā saṁdehaṁ mahac chvabhram ivāhati | yasya śāstreṣu bahu alpajñānaṁ yo vivekaśūnyatvād dharmavibhāgaṁ yathāvat na jānāti sa manuṣyaḥ yadi vṛddhapuruṣebhyaḥ sva-saṁśayān na pṛcchati tarhi anucita-karma-karaṇāt sa mahān naraka-sadṛśaṁ duḥkhaṁ bhoktuṁ yogyatāṁ gacchati ||
วายุตรัสว่า “ผู้ใดไม่ไต่ถามผู้เฒ่าผู้แก่เพื่อคลี่คลายความสงสัย ผู้นั้นก็ประหนึ่งถูกพัดพาไปสู่เหวลึกอันใหญ่หลวง คนที่รู้คัมภีร์เพียงน้อย และเพราะขาดปัญญาแยกแยะจึงไม่เข้าใจการจำแนกธรรมะให้ถูกต้อง หากไม่ถามท่านผู้ควรเคารพถึงข้อกังขาของตน ย่อมเผลอกระทำการอันไม่สมควร และกลายเป็นผู้สมควรเสวยทุกข์ทรมานอันร้ายแรงดุจนรกใหญ่”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Moral uncertainty should be resolved by consulting wise elders and authoritative tradition; shallow learning without discernment leads to misclassification of dharma and adharma, resulting in harmful actions and severe consequences.
Vāyudeva delivers an ethical instruction: he warns that a person who does not seek guidance from elders when confused about right conduct is likely to commit improper deeds and thereby incur suffering comparable to hell.