Previous Verse
Next Verse

Shloka 39

कर्णनिधनवृत्तान्तनिवेदनम् | Reporting Karṇa’s Fall to Yudhiṣṭhira

अर्जुन बोले--भगवन्‌! बलाक नामक व्याध और नदियोंके संगमपर रहनेवाले कौशिक मुनिकी कथा कहिये, जिससे मैं इस विषयको अच्छी तरह समझ सकूँ ।। वायुदेव उवाच पुरा व्याधो5भवत्‌ कश्चिद्‌ बलाको नाम भारत । यात्रार्थ पुत्रदारस्य मृगान्‌ हन्ति न कामतः,भगवान्‌ श्रीकृष्णने कहा--भारत! प्राचीनकालमें बलाक नामसे प्रसिद्ध एक व्याध रहता था, जो अपनी स्त्री और पुत्रोंकी जीवनरक्षाके लिये ही हिंसक पशुओंको मारा करता था, कामनावश नहीं

Arjuna uvāca—bhagavan! balāka-nāmaka-vyādhaḥ nadīnāṃ saṅgame vasatā kauśikena muninā saha yā kathā, tāṃ kathaya, yayāham etad viṣayaṃ samyag avagaccheyam. Vāyudeva uvāca—purā vyādho 'bhavat kaścid balāko nāma, bhārata; yātrārthaṃ putra-dārasya mṛgān hanti na kāmataḥ.

อรชุนกล่าวว่า “ข้าแต่ผู้เจริญ โปรดเล่าเรื่องพรานชื่อบาลากะ และฤๅษีเกาศิกะผู้พำนัก ณ จุดบรรจบแห่งสายน้ำทั้งหลาย เพื่อข้าพเจ้าจะได้เข้าใจเรื่องนี้โดยแจ่มชัด” พระวายุตรัสว่า “โอ ภารตะ ในกาลก่อนมีพรานผู้หนึ่งชื่อบาลากะ เขาฆ่าสัตว์ป่าเพื่อเลี้ยงดูและคุ้มครองภรรยาและบุตรเท่านั้น มิใช่เพราะความใคร่หรือความโหดร้าย”

वायुदेवःVāyu-deva (the Wind-god)
वायुदेवः:
Karta
TypeNoun
Rootवायुदेव
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), Third, Singular, Parasmaipada
पुराformerly, long ago
पुरा:
TypeIndeclinable
Rootपुरा
व्याधःa hunter
व्याधः:
Karta
TypeNoun
Rootव्याध
FormMasculine, Nominative, Singular
अभवत्was, existed
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect (Lan), Third, Singular, Parasmaipada
कश्चित्a certain (someone)
कश्चित्:
Karta
TypePronoun
Rootकश्चित्
FormMasculine, Nominative, Singular
बलाकःBalāka (name)
बलाकः:
Karta
TypeNoun
Rootबलाक
FormMasculine, Nominative, Singular
नामby name
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनाम
भारतO Bhārata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
यात्रार्थम्for the sake of livelihood/maintenance
यात्रार्थम्:
Prayojana (Karma-pravacaniya sense)
TypeNoun
Rootयात्रा-अर्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
पुत्रदारस्यof (his) son(s) and wife
पुत्रदारस्य:
TypeNoun
Rootपुत्र-दार
FormMasculine, Genitive, Singular
मृगान्animals/deer (game)
मृगान्:
Karma
TypeNoun
Rootमृग
FormMasculine, Accusative, Plural
हन्तिkills
हन्ति:
TypeVerb
Rootहन्
FormPresent (Lat), Third, Singular, Parasmaipada
not
:
TypeIndeclinable
Root
कामतःout of desire/for pleasure
कामतः:
TypeIndeclinable
Rootकामतस्

वायुदेव उवाच

A
Arjuna
V
Vāyudeva
B
Balāka (hunter)
K
Kauśika (sage)
C
confluence of rivers (nadī-saṅgama)

Educational Q&A

The verse frames an ethical distinction between harmful action done from desire (kāma) and the same action done under necessity for sustaining dependents (yātrārtha). It prepares a dharma-discussion where intention, motive, and context are crucial for moral evaluation.

Arjuna requests a clarifying exemplum: the story of the hunter Balāka and the sage Kauśika at a river-confluence. Vāyu begins the account by introducing Balāka as a hunter who kills game only to support his wife and children, not for pleasure.