Shloka 16
कर्णवधप्रसङ्गः / The Context of Karṇa’s Fall
Krishna’s Dharmic Recollection and the Decisive Astra
मन्ये कालमपयानस्य राजन् क्रूरात् कर्णात् तेडहमचिन्त्यकर्मन् । अचिन्त्यकर्मा नरेश्वर! जबतक सूतपुत्रने हमलोगोंको नहीं देखा था, तबतक उसके मनमें उद्वेग या खेद नहीं हुआ था। मैंने जब सुना कि उसने पहले आपपर दृष्टिपात किया था और आपसे उसका युद्ध भी हुआ था, साथ ही उससे भी पहले अश्वत्थामाने आपको क्षत-विक्षत कर दिया था, तब क्रूरकर्मा कर्णके सामनेसे आपका यहाँ चला आना ही मुझे समयोचित प्रतीत हुआ ।। मया कर्णस्यास्त्रमिदं पुरस्ताद् युद्धे दृष्टं पाण्डव चित्ररूपम्
arjuna uvāca | manye kālam apayānasya rājan krūrāt karṇāt te 'ham acintyakarman | mayā karṇasyāstram idaṃ purastād yuddhe dṛṣṭaṃ pāṇḍava citrarūpam ||
อรชุนกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา ข้าพเจ้าถือว่าการที่พระองค์ถอยออกจากเบื้องหน้ากรณะผู้โหดเหี้ยมเป็นการเหมาะกาลยิ่ง ท่านผู้มีการกระทำยากคาดเดา เพราะข้าพเจ้าได้เห็นด้วยตนเองในสนามรบ อาวุธอันพิสดารและน่าสะพรึงของกรณะนี้ โอ้ปาณฑวะ ครั้นข้าพเจ้าได้ยินว่าเขาได้จ้องพระองค์และถึงกับประจัญบานกับพระองค์ อีกทั้งก่อนหน้านั้นอัศวัตถามาได้ทำให้พระองค์บาดเจ็บหนัก การจากไปจากเบื้องหน้ากรณะผู้กระทำการโหดร้ายจึงปรากฏแก่ข้าพเจ้าเป็นหนทางแห่งปรีชาญาณ”
अजुन उवाच
Educational Q&A
The verse frames timely withdrawal as dharmic prudence in war: protecting the king and preserving the larger cause can be ethically superior to reckless valor, especially when facing a known, extraordinary threat (Karṇa’s formidable astra).
Arjuna addresses Yudhiṣṭhira, judging his retreat from Karṇa as appropriate. Arjuna recalls having previously seen Karṇa’s powerful weapon in battle and notes that Yudhiṣṭhira had already been engaged by Karṇa and earlier injured by Aśvatthāmā, making withdrawal strategically sensible.