Shloka 12
कर्णार्जुनसमागमः — The Karṇa–Arjuna Confrontation
Cosmic Spectatorship and Vows
वह रक्तमयी भयंकर सरिता परलोकवाहिनी थी और सब लोगोंको अपने प्रवाहमें बहाये लिये जाती थी। वहाँ खड़े हुए सब लोगोंने देखा कि अश्वत्थामाके सारे रथी अर्जुनके धनुषसे छूटे हुए बाणोंद्वारा युद्धभूमिमें मारे गये। स्वयं अश्वत्थामाने भी उनकी वह अवस्था देखी। उस समय उसने भी महाभयंकर परलोकवाहिनी नदी बहा दी ।।
sañjaya uvāca | vahā raktamayī bhayaṅkarā saritā paralokavāhinī āsīt, sā ca sarvān janān svasmin pravāhe vahantī yayau | tatra sthitāḥ sarve janā dadṛśuḥ—droṇaputrasya sarve rathinaḥ pārthasya dhanuṣo mukta-bāṇaiḥ raṇabhūmau nihātāḥ | svayam aśvatthāmāpi tāṃ daśāṃ dadarśa | tadā so ’pi mahābhayaṅkarāṃ paralokavāhinīṃ nadīṃ pravāhayām āsa || tayoḥ tu vyākule yuddhe drauṇeḥ pārthasya dāruṇe | amaryādaṃ yodhayantaḥ paryadhāvanta pṛṣṭhataḥ ||
สายน้ำอันน่าสะพรึงนั้นชุ่มด้วยโลหิต ประหนึ่งเป็นธารที่พาผู้คนไปสู่ปรโลก กวาดทุกชีวิตให้ไหลไปตามกระแส ผู้ที่ยืนอยู่ ณ ที่นั้นเห็นว่าเหล่านักรบรถศึกของอัศวัตถามาทั้งหมดถูกศรที่พุ่งจากคันธนูของอรชุนสังหารล้มลงในสนามรบ; อัศวัตถามาเองก็เห็นสภาพนั้นด้วย ครั้นแล้วเขาก็ปล่อยกระแสอันน่ากลัวยิ่ง ดุจแม่น้ำที่พาผู้คนไปสู่ความตาย ในการประจัญบานอันดุเดือดและสับสนระหว่างบุตรแห่งโทรณะกับปารถะ เหล่านักรบละทิ้งระเบียบและขอบเขต ต่อสู้ไร้ยั้ง และวิ่งวุ่นไปทุกทิศ—ทั้งหน้าและหลัง
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how war, when it becomes ‘amaryāda’ (without restraint), turns into a death-current that sweeps away all—suggesting an ethical warning that abandoning limits and right conduct in conflict accelerates collective ruin.
Sanjaya describes the fierce duel between Arjuna and Ashvatthama: Arjuna’s arrows have already slain Ashvatthama’s supporting chariot-warriors, Ashvatthama witnesses it, and the battlefield descends into panic and disorder as fighters scatter and fight without any sense of order or restraint.