Shloka 24
धर्मरहस्योपदेशः
Dharma-rahasya Instruction: Vows, Truth, and Non-injury
कि करोद्यतदण्डेन मृत्युनापि व्रजेद् रणम् “वे ही आज क्रोधसे आतुर हो कवच बाँधकर युद्धके मुहानेपर उपस्थित हैं; परंतु क्या ये दण्ड धारण किये यमराजके साथ भी युद्धके लिये रणभूमिमें उतर सकते हैं?” ।।
kiṁ karodyatad-aṇḍena mṛtyunāpi vrajed raṇam | ve hi adya krodhase āturāḥ kavacaṁ baddhvā yuddha-mukhā upasthitāḥ; kintu kim ete daṇḍa-dhāriṇaṁ yamarājaṁ saha api yuddhāya raṇabhūmau avatariṣyanti || cirakālābhilaṣito mām ayaṁ tu manorathaḥ | samara-aṅgaṇe arjunasya vadhaṁ kuryām athavā sa eva māṁ mārayet | kadācit bhīmasenena saha samāgamāt mama sā icchā adyaiva pūrṇā bhavet ||
สัญชัยกล่าวว่า “พวกเขาจะทำสิ่งใดได้ด้วยเพียงไม้เท้าเหล่านั้น? จะยอมลงสู่สนามรบแม้ต่อหน้ามฤตยูหรือ? วันนี้ด้วยโทสะอันเร่าร้อน พวกเขาคาดเกราะและยืนอยู่ ณ ปากประตูแห่งสงคราม; แต่จะสามารถก้าวลงสู่การรบได้จริงหรือ แม้ต้องเผชิญยม ผู้ทรงทัณฑ์?” “และความปรารถนานี้สถิตอยู่ในใจข้ามาช้านาน: ในสนามรบข้าจะสังหารอรชุน หรือไม่ก็ให้อรชุนสังหารข้า บางทีเมื่อได้ประจันหน้ากับภีมเสนะ ความใฝ่ฝันนั้นอาจสำเร็จในวันนี้เอง”
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts outward martial display with the ultimate limit set by death: anger and armor may embolden warriors, but no human can truly contend with Death/Yama. It also highlights the kṣatriya ideal of staking one’s life on honor—seeking decisive resolution rather than retreat.
Sañjaya reports a fierce, contemptuous assessment of warriors rushing into battle in anger, invoking Yama as the ultimate adversary. The speaker then reveals a long-held battlefield desire: a final, decisive outcome with Arjuna—either to kill him or be killed—anticipating that an encounter (notably involving Bhīmasena) may bring that wish to fulfillment that day.