Shloka 23
Karṇa-vadha-pratyaya: Yudhiṣṭhira’s Verification of Karṇa’s Fall (कर्णवध-प्रत्ययः)
युक्त्वा स्वर्गयशो भ्यां च स्वेभ्यो मुदमुदावहत् । वह सहसों शत्रुओंको वस्त्र, आयुध शरीर और प्राणोंसे शून्य करके उन्हें स्वर्ग और सुयशसे संयुक्त करता हुआ आत्मीयजनोंको आनन्द प्रदान करने लगा ।।
sañjaya uvāca | yuktvā svargayaśobhyāṃ ca svebhyo mudam udāvahat | sa ha sahasāṃ śatrūn ko vastra-āyudha-śarīra-prāṇaiḥ śūnyaṃ kṛtvā tān svarga-suyaśobhyāṃ saṃyojayann ātmīyajanān ānandaṃ pradadāti sma || evaṃ māriṣa saṃgrāmo nara-vāji-gaja-kṣayaḥ | kurūṇāṃ sṛñjayānāṃ ca devāsura-samo 'bhavat mānyavara ||
สัญชัยกล่าวว่า “เขาเชื่อมโยงพวกเขาเข้ากับสวรรค์และเกียรติยศอันยั่งยืน จึงยังความยินดีแก่พวกพ้องของตน ครั้นแล้วเขาก็พุ่งเข้าฉับพลัน ปลดเปลื้องศัตรูให้สิ้นทั้งอาภรณ์ อาวุธ กายา แม้ลมหายใจแห่งชีวิต ส่งพวกนั้นไปสู่สวรรค์และชื่อเสียง พร้อมกันนั้นก็ทำให้ญาติวงศ์ของตนเปี่ยมด้วยความปลื้มปีติ ดังนี้แล ท่านผู้ควรเคารพ สงครามระหว่างพวกกุรุและศฤญชัย อันทำลายคน ม้า และช้างนั้น น่าหวาดสะพรึงดุจศึกเทวะกับอสูร”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the epic’s tension between martial glory and human cost: a warrior’s deeds are framed as granting ‘heaven and fame’ while simultaneously emphasizing the brutal reality—enemies are deprived of body and life. It invites reflection on how dharma-language can sanctify violence, even as the narrative does not hide its devastation.
Sañjaya describes the ferocity of the ongoing battle: one side’s champion rapidly slaughters foes, bringing joy to his own camp, and the overall conflict between the Kurus and the Sṛñjayas becomes comparable in terror to the mythic war between gods and demons, with massive losses of men, horses, and elephants.