Shloka 42
Adhyāya 41 — Kṛṣṇa’s Battlefield Briefing and the Renewal of the Great Engagement
“शल्य! तब उस ब्राह्मणने एकान्तमें घूमते हुए मुझसे आकर कहा--*तुमने प्रमादवश मेरी होमधेनुके बछड़ेको मार डाला है। इसलिये तुम जिस समय रणक्षेत्रमें युद्ध करते-करते अत्यन्त भयको प्राप्त होओ उसी समय तुम्हारे रथका पहिया गड्ढेमें गिर जाय” ।। तस्माद् बिभेमि बलवद् ब्राह्मणव्याह्रतादहम् । एते हि सोमराजान ईश्वरा: सुखदुःखयो:,इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि कर्णशल्यसंवादे द्विचत्वारिंशो5ध्याय:
śalya! tadā sa brāhmaṇa ekānte paribhraman mām upetya uvāca— tvayā pramādavaśān mama homadhenoḥ batsaḥ hataḥ; tasmāt tvaṁ yasmin kāle raṇakṣetre yuddhyamānaḥ atyanta-bhayaṁ prāpsyasi tasminn eva kāle tava rathasya cakraṁ gartte nipatiṣyati iti. tasmād bibhemi balavad brāhmaṇa-vyāhṛtād aham; ete hi somarājān īśvarāḥ sukha-duḥkhayoḥ.
“โอ้ศัลยะ! ต่อมาพราหมณ์ผู้นั้นซึ่งเที่ยวไปตามลำพังในที่สงัด ได้เข้ามาหาข้าพเจ้าแล้วกล่าวว่า ‘ด้วยความประมาทของเจ้า เจ้าฆ่าลูกวัวของโคพิธีบูชา (โหมธนู) ของเราเสียแล้ว เพราะฉะนั้น ในยามที่เจ้ารบอยู่ในสมรภูมิและถูกความหวาดกลัวอย่างยิ่งครอบงำ ณ ขณะนั้นเอง ล้อรถศึกของเจ้าจะจมลงในหลุม’ ด้วยเหตุนี้ข้าพเจ้าจึงหวาดหวั่นต่อถ้อยคำที่พราหมณ์ได้เปล่งออกมาอย่างยิ่ง เพราะถ้อยคำเช่นนั้นประหนึ่งเป็นผู้ครอบครองสุขและทุกข์”
संजय उवाच
Educational Q&A
Negligent harm done to what is protected and sacred (here, a Brahmin’s sacrificial cow’s calf) generates moral consequence that can ripen at a critical moment. The passage underscores the Mahabharata’s ethic that careless wrongdoing, especially against dharmic persons and ritual property, returns as fate-like obstruction in war.
Sanjaya recounts to Shalya a prior incident: a Brahmin confronts him (or the referenced warrior) and pronounces a curse that, at the moment of greatest fear during battle, the chariot wheel will sink into a pit. Sanjaya then admits his strong fear of that utterance, treating the Brahmin’s words as determinative of future joy and sorrow.