Karṇa-nidhana-śravaṇa, Kṣaya-Varṇana, and Śeṣa-sainika-nirdeśa
Hearing of Karṇa’s Fall, Accounting of Losses, and Naming of Remaining Warriors
इस प्रकार श्रीमह्याभारत कर्णपर्वमें संजयवाक्य नामक तीसरा अध्याय पूरा हुआ,स शब्द: पृथिवीं कृत्स्नां पूरयामास सर्वश: रोदनका वह शब्द वहाँके समूचे भूमण्डलमें व्याप्त हो गया। भरतकुलकी स्त्रियाँ अत्यन्त घोर शोक-समुद्रमें डूब गयीं, उनका चित्त अत्यन्त उद्विग्न हो गया और वे दुःख- शोकसे कातर हो फूट-फूटकर रोने लगीं
iti prakāraṁ śrīmahābhārate karṇaparvaṇi sañjayavākya-nāmakaḥ tṛtīyo 'dhyāyaḥ samāptaḥ | sa śabdaḥ pṛthivīṁ kṛtsnāṁ pūrayāmāsa sarvaśaḥ | rodanakaḥ sa śabdaḥ tatra samūce bhūmaṇḍale vyāptaḥ abhavat | bharatakulasya striyaḥ atyanta-ghora-śoka-samudre nimagnāḥ | tāsāṁ cittaṁ atyantaṁ udvignaṁ abhavat | tāḥ duḥkha-śokena kātarāḥ bhūtvā phūṭ-phūṭ-kṛtvā ruroduḥ |
ดังนี้ บทที่สามแห่งกรรณปัรวะในศรีมหาภารตะ อันมีนามว่า “วาจาของสัญชัย” ก็สิ้นสุดลง เสียงคร่ำครวญนั้นแผ่ไปทุกทิศ เติมเต็มทั่วทั้งแผ่นดิน สตรีแห่งวงศ์ภารตะจมอยู่ในมหาสมุทรแห่งความโศกอันน่าสะพรึง ใจของนางทั้งหลายสั่นสะเทือนอย่างรุนแรง และเมื่อถูกความทุกข์กับความเศร้าครอบงำ ก็พากันร่ำไห้สะอื้นกึกก้อง
संजय उवाच
The verse underscores the human cost of war: beyond battlefield valor, the true aftermath is collective suffering—especially borne by families and women—highlighting an ethical warning about violence and its ripple effects across society.
This is a chapter-ending colophon: Sañjaya reports that a great cry of lamentation spread everywhere, and the women of the Bharata/Kuru household, overwhelmed by grief, broke down and wept.