Shloka 24
कर्णेन युधिष्ठिरानीकविदारणम् / Karṇa’s Breach of Yudhiṣṭhira’s Battle-Line
गड़ा सरस्वती सिन्धुर्धुमाकाशमेव च । उपस्करो रथस्यासन्नाप: सर्वाश्ष निम्नगा:
gaḍā sarasvatī sindhur dhūmākāśam eva ca | upaskaro rathasyāsann āpaḥ sarvāś ca nimnagāḥ ||
ทุรโยธนะกล่าวว่า— คงคา สรัสวตี สินธุ และแม้ท้องฟ้าอันหม่นควัน ล้วนเป็นอุปสการะ—เครื่องประกอบและเครื่องประดับ—ของรถนั้น ส่วนเครื่องผูกมัดและสิ่งยึดเหนี่ยวทั้งหลายคือ “น้ำ” เอง พร้อมด้วยสรรพนทีที่ไหลลงต่ำทั้งปวง
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The verse uses hyperbolic, cosmic imagery to show how war distorts values: even sacred, life-sustaining waters and rivers are imagined as mere chariot-gear. It implicitly warns that adharma-driven conflict can turn the natural and sacred order into instruments of destruction.
Duryodhana describes a terrifying battlefield vision in which elements of nature—rivers, water, and a smoke-darkened sky—are poetically mapped onto parts of a warrior’s equipment and chariot, intensifying the sense of overwhelming, world-consuming warfare.