Shloka 39
Karṇa’s advance against the Pāṇḍava host; Arjuna’s clash with the Saṃśaptakas (कर्णस्य पाण्डवसेनाप्रवेशः—अर्जुनस्य संशप्तकसंप्रहारः)
तैरेव विबुधै: सार्ध पितामहमरिंदम । जगामाथ तदाख्यातु विप्रकारं सुरेतरै:,तप उग्र॑ समास्थाय नियमे परमे स्थिता: । उस समय देवताओंने दैत्योंको परास्त कर दिया था, यह हमारे सुननेमें आया है। राजन! दैत्योंके परास्त हो जानेपर तारकासुरके तीन पुत्र ताराक्ष, कमलाक्ष और विद्युन्माली उग्र तपस्याका आश्रय ले उत्तम नियमोंका पालन करने लगे शत्रुदमननरेश्वर! जब देवराज इन्द्र ब्रह्माजीका वर पाये हुए उन अभेद्य पुरोंका भेदन न कर सके, तब वे भयभीत हो उन पुरोंको छोड़कर उन्हीं देवताओंके साथ ब्रह्माजीके पास उन दैत्योंका अत्याचार बतानेके लिये गये
tair eva vibudhaiḥ sārdhaṃ pitāmaham ariṃdama | jagāmātha tadākhyātuṃ viprakāraṃ suretaraiḥ || tapo ugraṃ samāsthāya niyame parame sthitāḥ |
ทุรโยธนะกล่าวว่า “โอ้ผู้ปราบศัตรู ครั้นแล้วพระอินทร์ผู้เป็นราชาแห่งเทวะ ได้ไปเฝ้าปิตามหะพรหม พร้อมด้วยเหล่าเทวะเหล่านั้นเอง เพื่อกราบทูลการกดขี่ที่เหล่าศัตรูของเทวะได้กระทำไว้ เพราะเมื่อพวกไทตยะถูกปราบแล้ว บุตรทั้งสามของตารกาสูร—ตารากษะ กมลากษะ และวิทยุนมาลี—ได้อาศัยตบะอันรุนแรง และตั้งมั่นอยู่ในวินัยอันสูงสุด ครั้นแม้พระอินทร์ซึ่งได้รับพรจากพรหมแล้ว ก็ยังไม่อาจเจาะทำลายเมืองอันยากจะตีแตกของพวกเขาได้ เหล่าเทวะจึงหวาดหวั่น ถอนตนออกจากป้อมปราการเหล่านั้น แล้วไปเฝ้าพรหมเพื่อเปิดเผยความอธรรมและการกดขี่ของพวกไทตยะ”
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how power gained through boons and austerity can be used for oppression, and how even the mighty must seek higher counsel when force fails. Ethically, it contrasts disciplined practice (tapas, niyama) with the misuse of the resulting power, implying that inner discipline is not automatically synonymous with righteousness.
After the Daityas are defeated, Tārakāsura’s three sons perform severe austerities and become protected by near-invincible strongholds. Indra cannot break these forts, so the gods retreat and go with Indra to Brahmā (Pitāmaha) to report the Asuras’ oppression and seek a remedy.