Shloka 26
यदेवं वर्तमानेषु महायुद्धेषु संजय,स्त्रीमध्यमिव गाहन्ते दैवं तु बलवत्तरम् । संजय! इस प्रकार वर्तमान महान् युद्धोंमें जो मैं प्रतेदिन ही अपने कुछ पुत्रोंको मारा गया और कुछको पराजित हुआ सुनता आ रहा हूँ, इससे मुझे यह विश्वास हो गया है कि समरांगणमें कोई भी ऐसा वीर नहीं है जो पाण्डवोंको रोक सके। जैसे लोग स्त्रियोंके बीचमें निर्भय प्रवेश कर जाते हैं, उसी प्रकार पाण्डव मेरी सेनामें बेखटके घुस जाते हैं। अवश्य इस विषयमें दैव ही अत्यन्त प्रबल है
yad evaṁ vartamāneṣu mahāyuddheṣu sañjaya, strī-madhyam iva gāhante daivaṁ tu balavattaram |
สัญชัยกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา เมื่อมหายุทธเช่นนี้กำลังดำเนินอยู่ เหล่าปาณฑพก็พุ่งฝ่าเข้ามาในกองทัพของเราอย่างไม่ครั่นคร้าม ประหนึ่งบุรุษก้าวเข้าสู่หมู่สตรีโดยไร้ความหวาดหวั่น; ในเรื่องนี้ชะตากรรมนั้นยิ่งใหญ่กว่า. ข้าพเจ้าได้ยินอยู่ทุกวันว่า บุตรของข้าพเจ้าบางคนถูกสังหาร บางคนพ่ายแพ้; ด้วยเหตุนี้ข้าพเจ้าจึงแน่ใจว่า ในสนามรบไม่มีวีรบุรุษผู้ใดจะยับยั้งปาณฑพได้. พวกเขาแทรกทะลวงกองทัพของข้าพเจ้าโดยไม่ลังเล; ในเรื่องนี้อำนาจแห่งชะตากรรมช่างเข้มแข็งยิ่งนัก.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the Mahābhārata theme that in catastrophic war, human valor and strategy can be overruled by daiva (destiny). The speaker’s repeated experience of loss leads to a moral-psychological conclusion: confidence in mere martial prowess collapses when outcomes appear governed by a higher, irresistible order.
Sañjaya reports the battlefield situation to the blind king: the Pāṇḍavas are breaking into the Kaurava forces without fear, and the king—hearing daily of sons killed or defeated—concludes that no warrior can restrain them, attributing this to the overpowering force of destiny.