Shloka 27

उस समय जब कौरव, पांचाल तथा पाण्डव योद्धा परिश्रमपूर्वक युद्धमें लगे हुए थे, सभी सैनिक रणभूमिमें अपने प्यारे प्राणोंका मोह छोड़कर एक-दूसरेको मारने लगे ।। सुसंनद्धा: कवचिन: सशिरस्त्राणभूषणा: । गदाभिर्मुसलै क्षान्ये परिघचैश्ञ महाबला:,माननीय नरेश! कमर कसे, कवच बाँधे तथा शिरस्त्राण एवं आभूषण धारण किये हुए महाबली योद्धा गरजते, उछलते-कूदते और एक-दूसरेको ललकारते हुए कालदण्डके समान गदा, मूसल और परिघ उठाये परस्पर धावा बोल रहे थे

sañjaya uvāca | tadā yatra kauravāḥ pāñcālāś ca pāṇḍavāś ca yodhāḥ pariśramapūrvakaṃ yuddhe pravṛttāḥ, sarve sainikā raṇabhūmau priyaprāṇamohaṃ tyaktvā parasparaṃ jaghnire || susaṃnaddhāḥ kavacinaḥ saśirastrāṇabhūṣaṇāḥ | gadābhir musalaiś cānye parighaiś ca mahābalāḥ, mānanīya nareśa! kaṭiṃ baddhvā kavacaṃ baddhvā śirastrāṇaṃ bhūṣaṇāni ca dhārayitvā, garjantaḥ plavantaḥ parasparaṃ samāhvayantaś ca kāladaṇḍasamaiḥ gadā-musalapari-ghair anyonyam abhidhāvanta ||

ครั้นนั้น เมื่อเหล่านักรบฝ่ายกุรุ ปัญจาล และปาณฑพต่างทุ่มแรงเข้ารบอย่างหนักหน่วง เหล่าทหารทั้งปวงในสมรภูมิก็สลัดความยึดติดในชีวิตอันเป็นที่รัก แล้วเริ่มประหัตประหารกันเอง บรรดานักรบผู้มีกำลังใหญ่ คาดรัดเอว สวมเกราะ สวมหมวกศึกและเครื่องประดับ กู่ก้อง กระโจนพุ่ง และท้าทายกันไปมา พลางชูกระบอง สาก และท่อนเหล็กดุจคทาแห่งยมราช แล้วกรูกันเข้าประจัญบาน

सुसंनद्धाःwell-equipped, well-armoured
सुसंनद्धाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसुसंनद्ध
FormMasculine, Nominative, Plural
कवचिनःarmoured men, those wearing armour
कवचिनः:
Karta
TypeNoun
Rootकवचिन्
FormMasculine, Nominative, Plural
सशिरस्त्राणभूषणाःhaving helmets and ornaments
सशिरस्त्राणभूषणाः:
Karta
TypeAdjective
Rootस-शिरस्त्राण-भूषण
FormMasculine, Nominative, Plural
गदाभिःwith maces
गदाभिः:
Karana
TypeNoun
Rootगदा
FormFeminine, Instrumental, Plural
मुसलैःwith pestles/clubs
मुसलैः:
Karana
TypeNoun
Rootमुसल
FormNeuter, Instrumental, Plural
अन्येothers
अन्ये:
Karta
TypePronoun
Rootअन्य
FormMasculine, Nominative, Plural
परिघैःwith iron bars/club-like weapons
परिघैः:
Karana
TypeNoun
Rootपरिघ
FormMasculine, Instrumental, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
महाबलाःvery strong, mighty
महाबलाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाबल
FormMasculine, Nominative, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
Kauravas
P
Pāñcālas
P
Pāṇḍavas
R
raṇabhūmi (battlefield)
G
gadā (mace)
M
musala (club/pestle)
P
parigha (iron bar)
K
kāladaṇḍa (rod of Death)

Educational Q&A

The verse underscores the grim ethical tension of war: soldiers, driven by martial duty and the momentum of conflict, abandon attachment to personal survival and act with a death-facing resolve. It highlights how battle can demand a hard detachment, while also portraying the dehumanizing intensity where weapons become ‘like Death’s rod’.

Sañjaya describes a phase of the Kurukṣetra battle in which Kaurava, Pāñcāla, and Pāṇḍava fighters, fully armoured and helmeted, roar and challenge one another, then rush together wielding maces, clubs, and iron bars, striking each other down in close combat.