Shloka 50
Karṇa-parva Adhyāya 19 — Saṃśaptaka–Trigarta Assault and Aindra-astra Counter
स पादशो राक्षसभोजनान् बहून् प्रदाय पाण्ड्यो5श्वमनुष्यकुञ्जरान् । स्वधामिवाप्य ज्वलनः पितृप्रिय- सतत: प्रशान्त: सलिलप्रवाहत:,जैसे पितरोंकी प्रिय चिताग्नि मृत शरीरको पाकर प्रज्वलित हो उसे जलाती है और अन्तमें जलका अभिषेक पाकर शान्त हो जाती है, उसी प्रकार पाण्ड्यनरेश घोड़े, हाथी और मनुष्योंके टुकड़े-टुकड़े करके उन्हें प्रचुर मात्रामें राक्षसोंके लिये भोजन देकर अन्तमें अश्व॒त्थामाके बाणसे सदाके लिये शान्त हो गये
sa pādaśo rākṣasa-bhojanān bahūn pradāya pāṇḍyo’śva-manuṣya-kuñjarān | svadhāmivāpya jvalanaḥ pitṛ-priyaḥ satataḥ praśāntaḥ salila-pravāhataḥ ||
สัญชัยกล่าวว่า—กษัตริย์ปาณฑยะได้สับม้า คน และช้างเป็นชิ้น ๆ แล้วมอบเป็นอาหารแก่พวกรากษสอย่างอุดม ครั้นถูกศรของอัศวัตถามา เขาก็นิ่งสงบไปชั่วกาล—ดุจไฟจิตกาธานอันเป็นที่รักของบรรพชน ซึ่งลุกโชนเมื่อได้รับศพ เผาผลาญจนสิ้น แล้วท้ายที่สุดสงบลงเมื่อมีน้ำรดประพรม
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the grim moral texture of war: even extraordinary martial ferocity culminates in inevitable stillness. The simile of the funeral fire suggests that violence ‘consumes’ until it is finally quenched—hinting at the transient, self-extinguishing nature of wrath and battle, and the inescapability of death.
Sañjaya describes the Pāṇḍya king’s fierce fighting—dismembering horses, men, and elephants and leaving abundant flesh as rākṣasa-food—until he is finally struck down by Aśvatthāmā’s arrow and becomes motionless, compared to a pyre-fire that blazes and then is extinguished by water.