Shloka 44
Adhyāya 18 — Sequential Duels and Formation Pressure
Ulūka–Yuyutsu; Śakuni–Sutasoma; Kṛpa–Dhṛṣṭadyumna; Kṛtavarmā–Śikhaṇḍin
वैजयन्तीर्विचित्राश्न॒ हतांक्ष गजयोधिन: । वारणानां परिस्तोमान् संयुक्तानेककम्बलान्,“कहीं विचित्र वैजयन्ती पताकाएँ पड़ी हैं, कहीं हाथी-सवार मरकर गिरे हैं और कहीं अनेक कम्बलोंसे युक्त हाथियोंके झूल बिखरे पड़े हैं। इनकी ओर दृष्टिपात करो
vaijayantīr vicitrāś ca hatāṁś ca gajayodhinaḥ | vāraṇānāṁ paristomān saṁyuktānekakambalān ||
“ที่นี่มีธงไวชัยยันตีหลากสีล้มอยู่บนพื้น; ที่นั่นนักรบช้างถูกสังหารและล้มลง; และอีกแห่งหนึ่งเครื่องประดับกับผ้าคลุมช้างที่ซ้อนด้วยผ้าห่มหลายชั้นกระจัดกระจายอยู่. จงมองดูร่องรอยแห่งสนามรบเหล่านี้เถิด”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the stark aftermath of war: symbols of victory (banners) lie fallen alongside dead warriors and scattered equipment, reminding the listener of the fragility of glory and the heavy human cost of violence.
Sañjaya describes to the listener the battlefield scene—fallen victory-flags, slain elephant-riders, and the elephants’ trappings and blankets strewn about—inviting attention to the devastation visible on the field.