Shloka 1
Adhyāya 18 — Sequential Duels and Formation Pressure
Ulūka–Yuyutsu; Śakuni–Sutasoma; Kṛpa–Dhṛṣṭadyumna; Kṛtavarmā–Śikhaṇḍin
है ० बक। हक २ एकोनविशो< ध्याय: अर्जुनके द्वारा संशप्तक-सेनाका संहार, श्रीकृष्णका अर्जुनको युद्धस्थलका दृश्य दिखाते हुए उनके पराक्रमकी प्रशंसा करना तथा पाण्ड्यनरेशका कौरव-सेनाके साथ युद्धारम्भ संजय उवाच प्रत्यागत्य पुनर्जिष्णुर्जघ्ने संशप्तकान् बहून् । वक्रातिवक्रगमनादड्भरारक इव ग्रह:,संजय कहते हैं--राजन्! जैसे मंगल नामक ग्रह वक्र और अतिचार गतिसे चलकर लोकके लिये अनिष्टकारी होता है, उसी प्रकार विजयशील अर्जुनने दण्डधारकी सेनासे पुनः लौटकर बहुत-से संशप्तकोंका संहार आरम्भ कर दिया
sañjaya uvāca | pratyāgatya punar jiṣṇur jaghne saṁśaptakān bahūn | vakrātivakragamanād aṅgāraka iva grahaḥ ||
สัญชัยกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา ครั้นอรชุนผู้มีชัยเป็นนิตย์หวนกลับมาอีกครั้ง ก็เริ่มประหารเหล่าสังศัปตกะเป็นอันมาก ดุจดาวอังคารซึ่งเมื่อโคจรย้อนและคดเคี้ยวผิดปกติย่อมถูกถือว่าเป็นลางร้ายแก่โลก ฉันใด อรชุนด้วยการเคลื่อนไหวอันรวดเร็วและคาดมิได้ ก็กลายเป็นผู้ทำลายล้างอันน่าสะพรึงต่อกองทัพผู้ปฏิญาณนั้นฉันนั้น”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how, in war, a warrior’s prowess can become an impersonal force—likened to a baleful celestial influence—suggesting that once dharma-driven conflict escalates, its destructive momentum can feel inevitable and ominous. It also reflects the epic’s habit of reading ethical and historical events through cosmic imagery, reminding the listener of the grave consequences of battle.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Arjuna has returned to the fight and is again slaughtering many Saṁśaptaka warriors—those who had taken a vow to confront him. Arjuna’s movements and impact are compared to Mars moving in a retrograde/irregular manner, traditionally viewed as bringing misfortune, emphasizing the terror he inspires in that contingent.