Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Pāṇḍya-vadha-anantaram Arjunasya Pravṛttiḥ

Arjuna’s Response and the Renewed Battle

संतापयन्तावन्योन्यं दीप्तै: शरगभस्तिभि: । लोकत्रासकरावास्तां विमार्गस्थौ ग्रहाविव,जैसे वक्र या अतिचार गतिसे चलनेवाले दो ग्रह सम्पूर्ण जगत्‌के लिये त्रास उत्पन्न करनेवाले हो जाते हैं, उसी प्रकार वे दोनों वीर अपनी बाणमयी प्रज्वलित किरणोंद्वारा एक- दूसरेको संताप देने लगे

saṃtāpayantāv anyonyaṃ dīptaiḥ śaragabhastibhiḥ | lokatrāsakarāv āstāṃ vimārgasthau grahāv iva ||

สองวีรบุรุษนั้นแผดเผาซึ่งกันและกันด้วยกระจุกแห่งรัศมีศรอันลุกโชติช่วง ดุจดาวเคราะห์สองดวงที่หลงออกจากวิถี—เมื่อโคจรผิดปกติก็เป็นเหตุให้โลกทั้งปวงหวาดผวา—ฉันใด ทั้งสองก็ปรากฏเป็นผู้ก่อความสะพรึงแก่ไตรโลกฉันนั้น

संतापयन्तौcausing torment (to)
संतापयन्तौ:
Karta
TypeVerb
Rootसंतापयत् (√तप्, caus.)
Formpresent (vartamāna), dual, masculine, nominative
अन्योन्यम्each other / mutually
अन्योन्यम्:
Karma
TypeIndeclinable
Rootअन्योन्य
दीप्तैःwith blazing
दीप्तैः:
Karana
TypeAdjective
Rootदीप्त
Formmasculine/neuter, instrumental, plural
शरगभस्तिभिःwith arrow-rays (rays in the form of arrows)
शरगभस्तिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootशर-गभस्ति
Formfeminine, instrumental, plural
लोकत्रासकरौcausing terror to the world
लोकत्रासकरौ:
Karta
TypeAdjective
Rootलोक-त्रास-कर
Formmasculine, nominative, dual
आस्ताम्they were / they stood (as if)
आस्ताम्:
TypeVerb
Root√आस्
Formलोट् (imperative/benedictive usage), imperative, 3rd, dual
विमार्गस्थौstanding on a wrong path / off-course
विमार्गस्थौ:
Karta
TypeAdjective
Rootविमार्ग-स्थ
Formmasculine, nominative, dual
ग्रहौtwo planets
ग्रहौ:
Karta
TypeNoun
Rootग्रह
Formmasculine, nominative, dual
इवlike / as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव

संजय उवाच

S
Sañjaya
T
two warriors (unnamed in this verse)
A
arrows (śara)
P
planets (graha)
T
the world (loka)

Educational Q&A

The verse highlights how unrestrained martial fury can become a source of universal dread, using the ethical warning embedded in a cosmic simile: when powerful forces deviate from their proper course (vimārga), they disturb the world’s order and safety.

Sañjaya describes two opposing heroes locked in intense battle, striking each other with blazing volleys of arrows. Their mutual assault is compared to two planets moving abnormally, frightening the entire world.