Shloka 19
कर्णपर्व — चतुर्दशोऽध्यायः
Arjuna’s Suppression of the Saṃśaptakas; Kṛṣṇa’s Strategic Admonition; Battlefield Inventory
फिर जैसे मेघ झलकी धाराओंसे पर्वतको ढक-सा देता है, उसी प्रकार भयंकर एवं सैकड़ों बाणोंद्वारा वह भीमसेनको आच्छादित करने लगा; परंतु भीमसेन शत्रुके इस विजयसूचक लक्षणको सहन न कर सके ।।
tataḥ yathā meghaḥ jhalakī-dhārābhiḥ parvataṃ ācchādayati, tathā sa bhīmasenaṃ bhayānaka-śata-bāṇaiḥ samantāt ācchādayām āsa; kintu bhīmasenaḥ śatroḥ vijaya-sūcaka-lakṣaṇaṃ soḍhuṃ na śaśāka. praticakre tato rājan pāṇḍavo 'py apasavyataḥ; maṇḍalānāṃ vibhāgeṣu gata-pratyāgateṣu ca, rājan, pāṇḍuputro bhīmaḥ aśvatthāmānaṃ dakṣiṇīkṛtya pratyavartata.
สัญชัยกล่าวว่า—ดุจเมฆฝนที่วาบวับด้วยสายธารน้ำปกคลุมภูผา เขาก็ใช้ศรอันน่าสะพรึงนับร้อยปกคลุมภีมเสนรอบด้าน; แต่ภีมเสนทนมิได้ต่อสัญญาณแห่งชัยของศัตรูนั้น. แล้วแล, ข้าแต่พระราชา, ปาณฑพผู้นั้นก็โต้กลับ—เวียนวนตามส่วนแห่งมณฑลและจังหวะรุก-ถอย—เคลื่อนแบบอปสัวยะ ทำให้อัศวัตถามาอยู่ทางขวาของตน และตอบแทนอย่างเดียวกัน
संजय उवाच
Educational Q&A
Even amid war, the verse highlights the warrior ethic of not tolerating an opponent’s triumphant dominance: Bhima refuses to accept the enemy’s ‘victory-sign’ and responds with disciplined tactical counter-maneuvers rather than despair.
Ashvatthama overwhelms Bhima with a dense volley of arrows, likened to a cloud covering a mountain. Bhima then retaliates, employing circular wheeling movements (maṇḍala), advances and retreats (gata-pratyāgata), and a positional turn that keeps Ashvatthama to his right (dakṣiṇīkṛtya), thereby reversing the pressure.