Shloka 43
Chapter 12: Arjuna’s suppression of the Saṃśaptakas and duel with Aśvatthāmā
Drauṇi
तस्य भीमोडपि द्विरदं गदया समपोथयत् | तस्मात् प्रमथिताजन्नागात् क्षेमधूर्तिमवप्लुतम्
tasya bhīmo 'pi dviradaṃ gadayā samapothayat | tasmāt pramathitāj jannāgāt kṣemadhūrtim avaplutam |
สัญชัยกล่าวว่า—ภีมะเองก็ฟาดด้วยคทาจนช้างของเขาล้มคว่ำลง ครั้นแล้วกเษมธูรติผู้สะท้านด้วยแรงกระแทกก็ละทิ้งช้าง กระโดดลงมาและก้าวเข้ามาเผชิญหน้า ถือดาบอยู่ในมือ เมื่อเขายกอาวุธพุ่งเข้ามา ภีมเสนะก็ฟาดซ้ำด้วยคทาอีกครั้ง ครั้นถูกคทากระหน่ำ ชีวิตก็สิ้นไป และเขาล้มลงข้างช้างของตน ทั้งยัง握ดาบไว้แน่น
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the harsh logic of battlefield dharma: when combat is joined, hesitation can be fatal, and a warrior’s duty is to neutralize immediate threats decisively. It also reflects the impermanence of martial power—mount, weapon, and life can be lost in an instant.
Sañjaya reports that Bhīma smashes Kṣemadhūrti’s elephant with his mace. Kṣemadhūrti dismounts and advances with a sword, but Bhīma strikes him again with the mace, killing him; he falls near his elephant with the sword still in hand.