Mahabharata (Gita Press) 7.60.2 - Drona Parva, Adhyaya 60, Shloka 2

Droṇa-parva Adhyāya 60: Arjuna’s return, auspicious omens, and mission delegation

Devanagari script

नारदजी कहते हैं--सूंजय! हमारे सुननेमें आया है कि राजा भगीरथ भी मर गये

Transliteration

nārada uvāca—saṃjaya! asmākaṃ śravaṇam āgataṃ yat rājā bhagīratho 'pi mṛtaḥ, yaḥ pṛthivyāṃ gaṅgāṃ avatārayām āsa pitr̥ṇāṃ mokṣārtham. yasya bāhubalena śakro 'tyantaṃ tuṣṭaḥ, yaś ca havir-mantrānna-sampannānāṃ prabhūta-śreṣṭha-dakṣiṇānāṃ ca śatam aśvamedhānām anuṣṭhānena devān ānanditavān; yasya mahāyajñe indraḥ somarasaṃ pītvā madonmatta ivābhavat; yasya gṛhe tiṣṭhan loka-pūjito devarājaḥ svabāhubalena bahūn sahasrān asurān parājitavān; sa eva bhagīrathaḥ yajñakāle gaṅgāyā ubhayataṭe suvarṇa-iṣṭakābhiḥ ghaṭān kārayām āsa. api ca, sa rājñāṃ rājaputrāṇāṃ ca jitvā hema-vibhūṣitāḥ kanyāḥ daśa-lakṣa-saṃkhyāḥ ānīya brāhmaṇebhyo dānam adāt.

Translation

นารทกล่าวว่า: “สัญชัย เราได้ยินมาว่า พระเจ้าภคีรถะก็เสด็จดับแล้ว—พระองค์ผู้ทรงอัญเชิญคงคาลงสู่พื้นพิภพเพื่อไถ่กู้บรรพชน ด้วยกำลังพระกร อินทราทรงยินดีนัก พระองค์ทรงประกอบอัศวเมธยัญหนึ่งร้อยครั้ง อุดมด้วยเครื่องบูชา มนตร์ และภักษาหาร พร้อมทักษิณาอันเลิศและมากมาย ทำให้ความปีติของเหล่าเทวะเพิ่มพูน ในมหายัญนั้น อินทราทรงดื่มโสมจนเกิดความเริงร่าเมามัน; และเมื่อประทับอยู่ใกล้พระเจ้าภคีรถะ เทวราชอินทราผู้โลกสักการะก็ทรงปราบอสูรนับพันนับหมื่นด้วยพระเดชานุภาพของพระองค์เอง ครั้นประกอบพิธี พระเจ้าภคีรถะทรงให้สร้างท่าน้ำทั้งสองฝั่งคงคาด้วยอิฐทองคำ อีกทั้งเมื่อทรงพิชิตกษัตริย์และราชกุมารมากมายแล้ว ก็ทรงนำหญิงสาวสิบแสนผู้ประดับด้วยเครื่องทองมา และถวายเป็นทานแก่พราหมณ์ทั้งหลาย”

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यः: who
• यः: Karta
• Type: Pronoun
• Root: यद्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• सहस्रम्: a thousand
• सहस्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सहस्र
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• सहस्राणाम्: of thousands
• सहस्राणाम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: सहस्र
• Form: Neuter, Genitive, Plural

• कन्याः: maidens/daughters
• कन्याः: Karma
• Type: Noun
• Root: कन्या
• Form: Feminine, Accusative, Plural

• हेम-विभूषिताः: adorned with gold
• हेम-विभूषिताः: Karma
• Type: Adjective
• Root: हेमविभूषित
• Form: Feminine, Accusative, Plural

• राज्ञः: of the king
• राज्ञः: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• राज-पुत्रान्: princes (sons of kings)
• राज-पुत्रान्: Karma
• Type: Noun
• Root: राजपुत्र
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• ब्राह्मणेभ्यः: to the Brahmins
• ब्राह्मणेभ्यः: Sampradana
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण
• Form: Masculine, Dative, Plural

• हूमान्यत्: he offered/gave (reading uncertain)
• Type: Verb
• Root: हू/ह्वा (आह्वानार्थे) + मन्? (uncertain)
• Form: Imperfect (Lan) / or Aorist (uncertain reading), 3rd, Singular, Parasmaipada (uncertain)

Speaker

नारद उवाच

Characters & Entities

• Narada
• Sanjaya
• King Bhagiratha
• Ganga (river-goddess)
• Indra (Shakra, Devendra, Devaraja)
• Devas (gods)
• Asuras
• Brahmins
• Ashvamedha sacrifice
• Soma-juice
• Golden bricks
• Ghats/river-steps on both banks of the Ganga
• Kings and princes
• Maidens (kanyas) adorned with gold ornaments

Educational Q&A

What is the core teaching?

Even the most renowned and meritorious king—one who fulfilled ancestral duty, performed great sacrifices, and gave lavish gifts—still meets death. The passage underscores impermanence and urges reflection on dharma: righteous action and generosity create fame and merit, yet mortality remains universal.

What is happening in the narrative?

Narada reports to Sanjaya that Bhagiratha has died, then recounts Bhagiratha’s extraordinary deeds: bringing the Ganga to earth for his ancestors, performing a hundred Ashvamedhas with abundant offerings and priestly gifts, hosting Indra who drank Soma and fought asuras, building golden ghats on the Ganga, and donating vast wealth—including many ornamented maidens obtained after conquering kings and princes—to Brahmins.