Adhyaya 119
Śaineya–Bhūriśravas: Genealogy, Svayaṃvara Contest, and the Maheśvara Boon
Upa-parva: Śaineya–Bhūriśravas Upākhyāna (Genealogical and Causal Account)
Dhṛtarāṣṭra opens with a query about an apparently paradoxical battlefield outcome: how a warrior described as having crossed the “ocean of armies” and being difficult to check could nonetheless be seized and thrown down by Bhūriśravas. Saṃjaya answers by supplying an origin-and-causation narrative (upākhyāna). He traces a lineage sequence (Atri → Soma → Budha → Purūravas → Āyu → Nahuṣa → Yayāti → Yadu and his descendants), situating the Yādava/Vṛṣṇi line and introducing Śini within that milieu. The account then shifts to Devaka’s daughter’s svayaṃvara, where Śini secures Devakī for Vasudeva by overcoming rival kings. Somadatta, affronted at seeing Devakī taken, engages Śini in a prolonged and remarkable contest; Śini subdues him publicly yet releases him out of compassion. The humiliation motivates Somadatta to propitiate Maheśvara, from whom he obtains a boon: the birth of a son who will, in a future battle, strike down Śini’s son in public and by a foot-blow. Saṃjaya concludes that this boon-enabled causality explains later reversals and underscores the extraordinary martial and ethical profile attributed to the Vṛṣṇi/Sātvata warriors—disciplined, respectful of elders, protective of dependents, and portrayed as unmatched in strength.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र को बताता है कि जब सेनाएँ आमने-सामने जूझ रही थीं, तब शैनेय सात्यकि और आचार्य द्रोण का महासंग्राम सबके देखते-देखते बलि-इन्द्र के तुल्य भयंकर हो उठा। → द्रोण अवसर-वेधी होकर लोहे के विचित्र, विषधर-से तीक्ष्ण बाणों से सात्यकि को ललाट पर बेधते हैं और इन्द्राशनि-सम गर्जना वाले शरों की वर्षा करते हैं। सात्यकि परमास्त्रवित् होकर द्रोण-चाप से छूटते शरों को ‘दो-दो’ कर काटता है, फिर भी घोर आघातों से क्षत-विक्षत होकर क्रोध में भर उठता है। युद्धभूमि में उसका रुक्मरथ चाँदी-सा दमकता हुआ सहस्रों मण्डल बनाता दौड़ता है, मानो सूर्य-सा घूमता प्रकाश। → क्रोध-ईंधन से प्रज्वलित ‘द्रोण-अग्नि’ पाण्डव-पाञ्चालों को रोककर दहकती हुई काल-सूर्य के समान स्थिर होती है; उसी क्षण सात्यकि भी आहत होकर उग्र प्रतिशोध में शर-वर्षा करता है—दोनों की टक्कर समस्त सेनाओं के सामने निर्णायक उत्कर्ष पर पहुँचती है। → सात्यकि के प्रतिरोध और प्रहार से द्रोण की गति बाधित होती है; कौरव-सेना में घबराहट फैलती है और अनेक दल पीछे हटने लगते हैं—रण का प्रवाह क्षण भर के लिए पाण्डव-पक्ष के अनुकूल झुकता है। → द्रोण का क्रोध शांत नहीं होता; वह फिर से पाण्डव-पाञ्चालों को रोकने हेतु ‘अग्नि’ की भाँति खड़ा है—अगले क्षण यह ज्वाला किस पर टूटेगी?
Shlokas
Verse 1
/ अप ह< बक। है २ >> सप्तदशाधिकशततमो< ध्याय: सात्यकि और द्रोणाचार्यका युद्ध
สัญชัยกล่าวว่า—ข้าแต่มหาราช เมื่อสัตยกิ ผู้เป็นหลานแห่งศินี เคลื่อนไปทั่วทิศ ส่งกองทัพของพระองค์เข้าสู่ขากรรไกรแห่งความตาย บุตรแห่งภารทวาชะคือทโรวณาจารย์ก็เริ่มโปรยระดมศรหมู่ใหญ่ใส่เขาอย่างหนักหน่วง
Verse 2
स सम्प्रहारस्तुमुलो द्रोणसात्वतयोरभूत् । पश्यतां सर्वसैन्यानां बलिवासवयोरिव,राजन! सम्पूर्ण सैनिकोंके देखते-देखते बलि और इन्द्रके समान द्रोणाचार्य और सात्यकिका वह युद्ध बड़ा भयंकर हो गया
ข้าแต่พระราชา! ท่ามกลางสายตาของกองทัพทั้งปวง การปะทะอันดุเดือดและอึกทึกระหว่างท่านโทรณะกับสาตยกีได้อุบัติขึ้น ประหนึ่งศึกของพาลีกับวาสวะ (พระอินทร์) ฉะนั้น
Verse 3
ततो द्रोण: शिने: पौत्रं चित्रै: सर्वायसै: शरै: । त्रिेभिराशीविषाकारैललाटे समविध्यत
แล้วท่านโทรณะก็ยิงศรสามดอกแทงเข้าที่หน้าผากของสาตยกี ผู้เป็นหลานของศินิ—ศรนั้นวิจิตร ทั้งหมดเป็นเหล็ก และน่ากลัวดุจอสรพิษมีพิษ
Verse 4
तैर्ललाटार्पितिर्बाणर्युयुधानस्त्वजिद्वागै: । व्यरोचत महाराज त्रिशूज्र इव पर्वत:,महाराज! ललाटमें धँसे हुए उन सीधे जानेवाले बाणोंके द्वारा युयुधान तीन शिखरोंवाले पर्वतके समान सुशोभित हुए
ข้าแต่มหาราช! ด้วยศรที่พุ่งตรงเหล่านั้นปักค้างอยู่ที่หน้าผาก ยุยุธานะ (สาตยกี) ก็สว่างไสวประหนึ่งภูเขาที่มียอดสามยอด
Verse 5
ततो<5स्य बाणानपरानिन्द्राशनिसमस्वनान् | भारद्वाजोडन्तरप्रेक्षी प्रेषयामास संयुगे
ครั้นแล้ว บุตรแห่งภารทวาชะคือท่านโทรณะ ผู้คอยจ้องหาโอกาส ก็ยิงศรเพิ่มเติมในสนามรบใส่สาตยกี—ศรนั้นกึกก้องดุจวัชระของพระอินทร์
Verse 6
तान् द्रोणचापनिर्मुक्तान् दाशा्: पतत: शरान् | द्वाभ्यां द्वाभ्यां सुपुड्खाभ्यां चिच्छेद परमास्त्रवित्
เมื่อศรสิบดอกที่หลุดจากคันธนูของท่านโทรณะพุ่งถาโถมลงมา สาตยกี ผู้รู้ศาสตราวุธอย่างยิ่งและเป็นเกียรติแห่งวงศ์ทาศารหะ ก็ใช้ศรที่มีขนงามยิงตัดเสียทีละสองดอก
Verse 7
तामस्य लघुतां द्रोण: समवेक्ष्य विशाम्पते । प्रहस्य सहसाविध्यत् त्रिंशता शिनिपुड्रवम्
สัญชัยกล่าวว่า—ข้าแต่องค์ผู้เป็นนายแห่งปวงชน ครั้นเห็นความแคล่วคล่องและความว่องไวของเขา โทฺรณะก็หัวเราะ แล้วในพริบตาก็ยิงศาตยกี ผู้เลิศในหมู่ศินิ ด้วยศรสามสิบดอกให้บาดเจ็บ
Verse 8
पुन: पञ्चाशतेषूणां शितेन च समार्पयत् । लघुतां युयुधानस्य लाघवेन विशेषयन्
แล้วอีกครั้งหนึ่ง เขายิงยยุธานะด้วยศรคมกล้าห้าสิบดอก และด้วยความว่องไวที่เหนือกว่า เขาทำให้ความคล่องแคล่วอันเลื่องชื่อของยยุธานะดูไร้ผล
Verse 9
समुत्पतन्ति वल्मीकाद् यथा क्ुद्धा महोरगा: । तथा द्रोणरथाद् राजन्नापतन्ति तनुच्छिद:
สัญชัยกล่าวว่า—ข้าแต่พระราชา ดุจพญานาคผู้เดือดดาลผุดพรวดจากจอมปลวก ฉันใด ศรที่เจาะกายก็พุ่งทะยานออกจากรถศึกของโทฺรณะฉันนั้น
Verse 10
राजन! जैसे बॉबीसे क्रोधमें भरे हुए बहुत-से सर्प प्रकट होते हैं
สัญชัยกล่าวว่า—ข้าแต่พระราชา ดุจงูมากมายที่พองด้วยโทสะปรากฏฉับพลัน ฉันใด จากรถศึกของโทฺรณะก็มีศรเจาะกายพุ่งออกไปตกทั่วทุกทิศฉันนั้น และในทำนองเดียวกัน ยยุธานะก็ปล่อยศรนับแสน—ดุจศร ‘ดื่มโลหิต’—โปรยปรายลงเหนือรถศึกของโทฺรณะราวห่าฝน
Verse 11
लाघवाद् द्विजमुख्यस्य सात्वतस्य च मारिष । विशेष नाध्यगच्छाम समावास्तां नरर्षभौ
สัญชัยกล่าวว่า—ข้าแต่มหาบุรุษ เมื่อพิจารณาความแคล่วคล่องของพราหมณ์ผู้เลิศและวีรบุรุษชาวสาตวตะแล้ว เรามิอาจเห็นความแตกต่างได้เลย; วีรชนผู้ประเสริฐทั้งสองนั้นดูเสมอกัน
Verse 12
सात्यकिस्तु ततो द्रोणं नवभिर्नतपर्वभि: । आजपघान भुशं क्रुद्धो ध्वजं च निशितै: शरै:
สัญชัยกล่าวว่า—แล้วสาตยกิ ผู้ลุกโชนด้วยโทสะ ได้ยิงศรเก้าดอกที่มีข้อคดงอเข้ากระหน่ำใส่โทรณะอย่างหนัก และยังใช้ศรคมกริบทำร้ายธวัช (ธงชัย) ของโทรณะด้วย
Verse 13
सारथिं च शतेनैव भारद्वाजस्य पश्यत: । लाघवं युयुधानस्य दृष्टवा द्रोणो महारथ:
สัญชัยกล่าวว่า—ต่อหน้าต่อตาภารทวาชะ (โทรณะ) ยุยุธานะได้ยิงศรร้อยดอกแทงสารถีของเขา และเมื่อเห็นความว่องไวของยุยุธานะ มหารถีโทรณะก็เตรียมโต้กลับ
Verse 14
सप्तत्या सारथिं विद्ध्वा तुरज्जांश्न त्रिभिस्त्रिभि: । ध्वजमेकेन चिच्छेद माधवस्य रथे स्थितम्
สัญชัยกล่าวว่า—โทรณะยิงศรเจ็ดสิบดอกแทงสารถีของสาตยกิ และยิงม้าทุกตัวด้วยศรสามดอกต่อหนึ่งตัว จากนั้นด้วยศรเพียงดอกเดียวก็ตัดธวัชที่ตั้งอยู่บนรถศึกของมาธวะขาดลง
Verse 15
अथापरेण भल्लेन हेमपुड्खेन पत्रिणा । धनुश्वचिच्छेद समरे माधवस्य महात्मन:,इसके बाद सुवर्णमय पंखवाले दूसरे भल्लसे आचार्यने समरांगणमें महामनस्वी सात्यकिके धनुषको भी खण्डित कर दिया
สัญชัยกล่าวว่า—แล้วด้วยศรภัลละอีกดอกหนึ่งที่ประดับขนทอง อาจารย์โทรณะได้ตัดคันธนูของมาธวะผู้ทรงคุณธรรมลงกลางสมรภูมิ
Verse 16
सात्यकिस्तु ततः क्रुद्धो धनुस्त्यक्त्वा महारथः । गदां जग्राह महतीं भारद्वाजाय चाक्षिपत्,इससे महारथी सात्यकिको बड़ा क्रोध हुआ। उन्होंने धनुष त्यागकर विशाल गदा हाथमें ले ली और उसे द्रोणाचार्यपर दे मारा
สัญชัยกล่าวว่า—ครั้นแล้วสาตยกิ มหารถี ผู้เดือดดาลด้วยโทสะ ได้ทิ้งคันธนูเสีย แล้วคว้าคทาใหญ่และขว้างใส่ภารทวาชะ (โทรณาจารย์)
Verse 17
तामापतन्तीं सहसा पट्टबद्धामयस्मयीम् । न्यवारयच्छरैद्रोणो बहुभिर्बहुरूपिभि:
กระบองเหล็กที่ผูกด้วยสายแพรนั้นพุ่งเข้ามาอย่างฉับพลัน ครั้นท่านโทรณาจารย์เห็นมันถาโถมเข้าหาตน ก็ใช้ศรนานาชนิดเป็นอันมากสกัดกั้นแรงพุ่งนั้นไว้ได้
Verse 18
अथान्यद् धनुरादाय सात्यकि: सत्यविक्रम: । विव्याध बहुभिवररं भारद्वाजं शिलाशितै:,तब सत्यपराक्रमी सात्यकिने दूसरा धनुष लेकर सानपर तेज किये हुए बहुसंख्यक बाणोंद्वारा वीर द्रोणाचार्यको बींध डाला
แล้วสาตยกิผู้มีวีรกรรมมั่นคงก็หยิบคันธนูอีกคันขึ้นมา และยิงศรจำนวนมากที่ลับคมด้วยหิน แทงทะลุภารทวาชะผู้กล้า (โทรณาจารย์)
Verse 19
स विद्ध्वा समरे द्रोणं सिंहनादममुछ्चत । तं वैन ममृषे द्रोण: सर्वशस्त्रभूृतां वर:
ครั้นสาตยกิทำให้โทรณะบาดเจ็บกลางสมรภูมิแล้ว ก็เปล่งเสียงคำรามดุจสิงห์ โทรณาจารย์ผู้เลิศในหมู่นักรบผู้ถืออาวุธทั้งปวง มิอาจทนต่อการท้าทายและความอัปยศนั้นได้
Verse 20
ततः शक्ति गृहीत्वा तु रुक्मदण्डामयस्मयीम् । तरसा प्रेषयामास माधवस्य रथं प्रति,उन्होंने सोनेकी डंडेवाली लोहेकी शक्ति लेकर उसे सात्यकिके रथपर बड़े वेगसे चलाया
แล้วเขาก็หยิบศัสตรา ‘ศักติ’ ทำด้วยเหล็กมีด้ามทองขึ้นมา และขว้างด้วยแรงอันมหาศาลไปยังรถศึกของมาธวะ
Verse 21
अनासाद्य तु शैनेयं सा शक्ति: कालसंनिभा । भित्त्वा रथं जगामोग्रा धरणीं दारुणस्वना,वह कालके समान विकराल शक्ति सात्यकितक न पहुँचकर उनके रथको विदीर्ण करके भयंकर शब्द करती हुई पृथ्वीमें समा गयी
ศักติอันน่าสะพรึงดุจความตายนั้นมิได้ถูกไศเนยะ (สาตยกิ) หากกลับทะลวงรถศึกของเขา แล้วส่งเสียงกึกก้องน่าหวาดหวั่นก่อนจะพุ่งจมลงสู่พื้นพิภพ
Verse 22
ततो द्रोणं शिने: पौत्रो राजन् विव्याध पत्रिणा । दक्षिणं भुजमासाद्य पीडयन् भरतर्षभ
แล้วกษัตริย์เอ๋ย หลานของศินีได้ยิงท่านโทรณะด้วยศรมีขนปีก ครั้นถูกที่แขนขวา ก็ทำให้พระอาจารย์เจ็บปวดและบาดเจ็บ
Verse 23
द्रोणो5पि समरे राजन् माधवस्य महद् धनु: । अर्धचन्द्रेण चिच्छेद रथशक्त्या च सारथिम्
ข้าแต่พระราชา ในท่ามกลางศึก โทรณะเองก็ใช้ศรหัวเสี้ยวจันทร์ตัดคันธนูใหญ่ของสาตยกี และยังขว้างหอกศักติจากรถศึกเข้าทำร้ายสารถีจนบาดเจ็บสาหัส
Verse 24
मुमोह सारथिस्तस्य रथशकक््त्या समाहत: । स रथोपस्थमासाद्य मुहूर्त संन्यषीदत,द्रोणकी रथशक्तिसे आहत हो सारथि मूर्च्छिंत हो गया। वह रथकी बैठकमें पहुँचकर वहाँ दो घड़ीतक चुपचाप बैठा रहा
เมื่อถูกศักติจากรถศึกนั้น สารถีก็หน้ามืดหมดสติ เขาคลานไปถึงที่นั่งบนรถแล้วนั่งนิ่งเงียบอยู่ชั่วครู่ ด้วยถูกแรงกระแทกครอบงำ
Verse 25
चकार सात्यकी राजन् सूतकर्मातिमानुषम् । अयोधयच्च यद् द्रोणं रश्मीन् जग्राह च स्वयम्
ข้าแต่มหาราชา ครานั้นสาตยกีได้แสดงฝีมือสารถีเหนือสามัญมนุษย์ เขายังคงรบกับโทรณาจารย์ไปพร้อมกับจับและควบคุมบังเหียนม้าด้วยตนเอง
Verse 26
तत: शरशतेनैव युयुधानो महारथ: । अविध्यद ब्राह्माणं संख्ये हृष्टरूपो विशाम्पते,प्रजानाथ! उस युद्धस्थलमें महारथी सात्यकिने हर्षमें भरकर विप्रवर द्रोणाचार्यको सौ बाणोंसे घायल कर दिया
ข้าแต่ผู้เป็นเจ้าแห่งประชา ต่อมา ยุยุธานะ (สาตยกี) มหารถผู้เปี่ยมด้วยความฮึกเหิม ได้ยิงโทรณะพราหมณ์ในสนามรบด้วยศรครบหนึ่งร้อยดอกจนบาดเจ็บ
Verse 27
तस्य द्रोण: शरान् पञ्च प्रेषयामास भारत । ते घोरा: कवचं भित्त्वा पपु: शोणितमाहवे,भारत! फिर द्रोणाचार्यने सात्यकिपर पाँच बाण चलाये। वे भयंकर बाण उस रफक्षेत्रमें सात्यकिका कवच फाड़कर उनका लोहू पीने लगे
แล้ว โอ ภารตะ! โทฺรณะได้ยิงศรห้าดอกใส่เขา ศรอันน่าสะพรึงเหล่านั้นทะลุเกราะกลางสมรภูมิ ราวกับดื่มโลหิตของเขา
Verse 28
निर्विद्धस्तु शरैघोेरिरक्रुद्धयत् सात्यकिर्भृशम् । सायकान् व्यसृजच्चापि वीरो रुक्मरथं प्रति
สาตยกิผู้กล้าถูกศรอันน่าสะพรึงแทงทะลุจนบอบช้ำ ก็เดือดดาลอย่างยิ่ง แล้วจึงระดมยิงศรเป็นห่าฝนหนาทึบใส่โทฺรณะผู้มีรถศึกทองคำ
Verse 29
ततो द्रोणस्य यन्तारं निपात्यैकेषुणा भुवि | अश्वान् व्यद्रावयद् बाणैरहतसूतांस्ततस्ततः,एक बाणसे युयुधानने द्रोणाचार्यके सारथिको धरतीपर गिरा दिया और सारथिहीन घोड़ोंको अपने बाणोंसे इधर-उधर मार भगाया
แล้วเขายิงศรเพียงดอกเดียวก็ทำให้สารถีของโทฺรณะล้มลงสู่พื้น จากนั้นจึงใช้ศรของตนขับไล่ม้าซึ่งไร้สารถีให้แตกตื่นกระจัดกระจายไปทั่ว
Verse 30
स रथ: प्रद्रुत: संख्ये मण्डलानि सहस्रश: । चकार राजतो राजन् भ्राजमान इवांशुमान्
ข้าแต่พระราชา รถศึกที่ทำด้วยเงินคันนั้นแล่นฉิวในสมรภูมิ หมุนวนเป็นวงนับพัน ๆ ครา และในยามนั้นมันส่องประกายเจิดจ้าดุจสุริยันผู้มีรัศมี
Verse 31
अभिद्रवत गृह्नीत हयान् द्रोणस्प धावत | इति सम चुक्रुशु: सर्वे राजपुत्रा: सराजका:,उस समय समस्त राजा और राजकुमार पुकार-पुकारकर कहने लगे--“अरे! दौड़ो दौड़ो! द्रोणाचार्यके घोड़ोंको पकड़ो”
ครั้นนั้นเหล่าเจ้าชายทั้งหลายพร้อมด้วยบรรดากษัตริย์ต่างร้องตะโกนซ้ำ ๆ ว่า “บุกเข้าไป! เร็วเข้า! จับม้าของโทฺรณะให้ได้!”
Verse 32
ते सात्यकिमपास्याशु राजन् युधि महारथा: । यतो द्रोणस्तत: सर्वे सहसा समुपाद्रवन्,नरेश्वर! उस युद्धस्थलमें वे सभी महारथी शीघ्र ही सात्यकिका सामना छोड़कर जहाँ द्रोणाचार्य थे, वहीं सहसा भाग गये
สัญชัยกล่าวว่า ข้าแต่พระราชา มหารถีเหล่านั้นละทิ้งสาตยกีในสนามรบโดยฉับไว แล้วพร้อมกันก็พุ่งตรงไปยังที่ซึ่งโทรณะประจำอยู่
Verse 33
तान् दृष्टवा प्रद्रुतान् संख्ये सात्वतेन शरार्दितान् | प्रभग्नं पुनरेवासीत् तव सैन्यं समाकुलम्
สัญชัยกล่าวว่า เมื่อเห็นพวกเขาหนีไปท่ามกลางศึก ถูกลูกศรของสาตวตะ (สาตยกี) ทำร้ายและคุกคาม กองทัพของพระองค์ที่จัดระเบียบไว้แล้วก็กลับแตกกระเจิงอีกครั้งด้วยความสับสน
Verse 34
व्यूहस्यैव पुनर्दधारें गत्वा द्रोणो व्यवस्थित: । वातायमानैस्तैरश्वैर्नीतो वृष्णिशरार्दितै:
สัญชัยกล่าวว่า โทรณะหันกลับไปแล้วตั้งมั่นอีกครั้ง ณ ประตูแห่งกระบวนทัพ ม้าศึกของเขาซึ่งพุ่งไปดุจสายลมแต่ถูกลูกศรของวีรบุรุษวฤษณิ (สาตยกี) รบกวน ก็พาเขาไปถึงที่นั่น
Verse 35
पाण्डुपाज्चालसम्भिन्न॑ व्यूहमालोक्य वीर्यवान् । शैनेये नाकरोद्ू यत्नं व्यूहमेवा भ्यरक्षत
สัญชัยกล่าวว่า เมื่อเห็นกระบวนทัพของตนถูกพวกปาณฑพและปัญจาลทำลาย วีรบุรุษโทรณะก็ละความพยายามจะสกัดไศเนยะ (สาตยกี) แล้วหันมาปกป้องกระบวนทัพนั้นเอง
Verse 36
निवार्य पाण्डुपञज्चालान् द्रोणाग्नि: प्रदहन्निव । तस्थौ क्रोधेध्मसंदीप्त: कालसूर्य इवोद्यत:
สัญชัยกล่าวว่า ครั้นสกัดพวกปาณฑพและปัญจาลไว้ได้ โทรณะดุจเปลวเพลิงก็ยืนประหนึ่งจะเผาผลาญทุกคนให้มอดไหม้ เมื่อถูกสุมด้วยเชื้อคือความพิโรธ เขาก็สว่างไสวดุจสุริยะในกาลแห่งปรลัย
Verse 116
इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वरें सात्यकिके कौरव-सेनामें प्रवेशके पश्चात् दुर्योधन और कृतवमाकि पराजयविषयक एक सौ सोलहवाँ अध्याय पूरा हुआ
ดังนี้ ในศรีมหาภารตะ ตอนโทรณปัรวะ ภาคชยทรถวธปัรวะ เมื่อสาตยกีฝ่าเข้าสู่กองทัพเการพแล้ว เรื่องราวว่าดุรโยธนะและกฤตวรมาถูกปราบพ่าย ก็จบลงเป็นอัธยายที่หนึ่งร้อยสิบหก
Verse 117
इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि सात्यकिप्रवेशे सात्यकिपराक्रमे सप्तदशाधिकशततमो<ध्याय:
ดังนี้ ในศรีมหาภารตะ ตอนโทรณปัรวะ ภาคชยทรถวธปัรวะ อัธยายที่หนึ่งร้อยสิบเจ็ด ซึ่งกล่าวถึงการเข้าสู่กระบวนทัพและวีรกรรมของสาตยกี ก็สิ้นสุดลง
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns interpretive justice in conflict narratives: how to reconcile a warrior’s reputed invincibility with a later public defeat, and whether such outcomes are best explained by immediate skill, prior causes (boons/vows), or the ethical consequences of earlier acts.
The chapter presents an etiological model of history: present outcomes are intelligible when traced through lineage, institutional practices, public honor dynamics, and the long afterlife of boons and vows—suggesting that agency operates within inherited and socially produced constraints.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-function is archival and explanatory—embedding a causal backstory to stabilize the listener’s understanding of contested battlefield events within the larger epic logic of karma-like continuity and vow/boon efficacy.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.