Shloka 39
भीष्मपर्व — अध्याय ९६: सौभद्रस्य आक्रमणम्, अलम्बुसस्य प्रतिविधानम्
Abhimanyu’s assault; Alambusa’s counter-engagement
कुछ हाथी नाराचोंसे घायल किये गये थे, कितनोंके शरीरोंमें तोमर धँसे हुए थे और वे सब-के-सब घोर चीत्कार करते हुए इधर-उधर दौड़ रहे थे। उस समय वे शुंगहीन पर्वतोंके समान जान पड़ते थे ।।
sañjaya uvāca |
ke-cid hastino nārācair āhatāḥ, keṣāṃ-cid aṅgeṣu tomarāḥ praviṣṭāḥ; te sarve ghoram ākrandam kurvāṇā itas-tataḥ pradhāvantaḥ śuṅga-hīna-parvatā iva babhūvuḥ ||
ke-cit krodha-samāviṣṭā madāndhā niravagrahāḥ |
rathān hayān padātīṃś ca mamṛduḥ śataśo raṇe ||
สัญชัยกล่าวว่า—ช้างบางเชือกถูกนาราจศรเหล็กทำร้าย บางเชือกมีโทมรหอกปักคาอยู่ในกาย ทั้งหมดส่งเสียงกรีดร้องน่าสะพรึงแล้ววิ่งพล่านไปมา ดูประหนึ่งภูผาที่ไร้ยอด. อีกทั้งช้างศึกบางเชือก มัวเมาด้วยมทนะแห่งมันทะ (มัด) และถูกโทสะครอบงำ ไร้การยับยั้งชั่งใจ เหยียบย่ำในสนามรบทั้งรถศึก ม้า และทหารราบนับร้อยให้แหลกสลาย
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how anger and intoxicated frenzy (krodha, mada) destroy self-control (avagraha). In war, once restraint collapses, power turns indiscriminate—crushing friend and foe alike—showing why dharma emphasizes mastery over passions even amid conflict.
Sañjaya reports battlefield chaos: elephants wounded by arrows and spears scream and run wildly; some, seized by rage and rut, become uncontrollable and trample large numbers of chariots, horses, and infantry.