Shloka 10
भीष्मरक्षण-उद्योगः, शिखण्डि-विवर्जनं, सर्वतोभद्र-व्यूहः
Protection of Bhīṣma, Exemption of Śikhaṇḍin, and the Sarvatobhadra Array
उद्यतां तां महाशक्ति तम्मिंक्षिक्षेप वारणे
udyatāṃ tāṃ mahāśaktiṃ tam miṃkṣikṣepa vāraṇe | rājann ghaṭotkacabhujābhyāṃ chūtāyāḥ śaktyāḥ prahāreṇa hastinaḥ kumbhasthalaṃ phuṭaṃ tataś ca rudhirasrotaḥ prasasāra | sa ca tatkṣaṇād bhūmau papāta mṛtaś ca ||
สัญชัยกล่าวว่า—เขาชูศัสตรา “ศักติ” อันยิ่งใหญ่นั้นขึ้น แล้วขว้างใส่ช้างตรงหน้า ข้าแต่มหาราช! เมื่อถูกศักติที่หลุดจากวงแขนของฆโฏตฺกจา กระหม่อมช้าง (กุมภสถาน) ก็แตกฉีก เลือดพุ่งไหลเป็นสาย แล้วมันก็ล้มลงสู่พื้นดินในทันทีและสิ้นชีวิต
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the brutal immediacy of war: worldly might—symbolized by a war-elephant—can be undone in an instant by a superior weapon and resolve. It also reflects the epic’s ethical tension: even when fighting is framed as kṣatriya-duty, the narrative does not romanticize violence; it shows its stark, irreversible consequences.
Sanjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that a mighty śakti-weapon, released from Ghaṭotkaca’s arms, strikes an elephant. The elephant’s temples (kumbhasthala) burst, blood flows, and it collapses and dies immediately.