Shloka 29
भीष्मस्य दुर्योधनं प्रति उपालम्भः
Bhīṣma’s Reproof to Duryodhana
सैन्धवेन परामृष्टा परिभूय पितृन् मम । एतेषामपमानानामन्येषां च कुलाधम
saindhavena parāmṛṣṭā paribhūya pitṝn mama | eteṣām apamānānām anyeṣāṁ ca kulādhama
สัญชัยกล่าวว่า “เมื่อถูกชาวไสณฑวะเข้ารุกราน และยังลบหลู่บรรพชนของข้า (เหล่าผู้อาวุโส) เจ้าคนชั่ว—ความอัปยศแห่งวงศ์ตระกูล—ได้ก่อให้เกิดความหมิ่นประมาทเหล่านี้ และอื่น ๆ อีกด้วย”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames dishonour—especially contempt shown toward elders and lineage—as a grave ethical breach. It highlights the Kshatriya moral world where protecting family honour and respecting ancestors is integral to dharma, and where public humiliation becomes a powerful cause for righteous anger and retaliation.
Sañjaya reports a reaction to an outrage attributed to the Saindhava (Jayadratha): he has ‘assailed’ and ‘insulted’ the speaker’s elders/forefathers, resulting in humiliations. The speaker condemns him as a ‘kulādhama,’ intensifying the moral condemnation and setting the emotional ground for vengeance in the war context.