Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

भीष्मशिबिरगमनम् — Duryodhana’s Visit to Bhīṣma’s Camp and the Command Appeal

हतशेषैर्महाराज द्विसाहसैह्योत्तमै: । निहन्तुकाम: समरे इरावन्तं महाबलम्‌,उसके साथ निर्मल प्रास नामक अस्त्रसे युद्ध करनेवाले संग्रामकुशल तथा प्रहार करनेमें समर्थ वीरोंसे युक्त बहुत-सी सेनाएँ थीं। उसके सभी सैनिक सवारियोंपर बैठे हुए थे। उन सबसे घिरा हुआ वह समरभूमिमें महाबली इरावान्‌को मार डालनेकी इच्छासे युद्धस्थलमें गया। महाराज! मरनेसे बचे हुए दो हजार उत्तम घोड़े उसके साथ थे

hataśeṣair mahārāja dvisāhasair hy uttamaiḥ | nihantukāmaḥ samare irāvantaṃ mahābalam ||

ข้าแต่มหาราช ด้วยยอดนักรบสองพันผู้รอดจากการสังหาร เขาเข้าสู่สนามรบด้วยความมุ่งหมายจะฆ่าอิราวานผู้มีกำลังยิ่งในการรบ

हतशेषैःwith the remaining survivors (after being slain)
हतशेषैः:
Karana
TypeAdjective
Rootहतशेष
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Vocative, Singular
द्विसाहसैःwith two-thousand (in number)
द्विसाहसैः:
Karana
TypeAdjective
Rootद्विसाहस
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
उत्तमैःexcellent, best
उत्तमैः:
Karana
TypeAdjective
Rootउत्तम
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
निहन्तुकामःdesirous of slaying
निहन्तुकामः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिहन्तुकाम
FormMasculine, Nominative, Singular
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
FormMasculine, Locative, Singular
इरावन्तम्Irāvān
इरावन्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootइरावन्त
FormMasculine, Accusative, Singular
महाबलम्mighty-strong
महाबलम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहाबल
FormMasculine, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by 'Mahārāja')
I
Irāvān

Educational Q&A

The verse highlights how intention (nihantukāmaḥ) drives action in war: even amid devastation, survivors regroup and pursue targeted violence, illustrating the relentless momentum of battle and the moral weight carried by deliberate intent.

Sañjaya reports to the king that a warrior, supported by two thousand elite survivors, advances on the battlefield with the specific aim of killing the powerful Irāvān.