Shloka 226
भीष्मभीमसमागमः — Bhīṣma–Bhīma Strategic Engagement and Counsel to the King
स्वयं युधिष्ठिरो राजा वज्ं व्यूहमथाकरोत् । राजन्! उस रणभूमिमें सब ओर उस व्यूहकी बड़ी शोभा हो रही थी। वह शत्रुओंके लिये सर्वथा दुर्गण था। कौरवोंके परम दुर्जय मण्डलव्यूहको देखकर राजा युधिष्ठिरने स्वयं अपनी सेनाके लिये वद्रव्यूहका निर्माण किया
sañjaya uvāca | svayaṃ yudhiṣṭhiro rājā vajraṃ vyūham athākarot | rājan, asya raṇabhūmau sarvataḥ tasya vyūhasya mahā śobhā babhūva | sa śatrūṇāṃ sarvathā durgamaḥ āsīt | kauravāṇāṃ parama-durjayaṃ maṇḍala-vyūhaṃ dṛṣṭvā rājā yudhiṣṭhiraḥ svayaṃ svasyāḥ senāyāḥ vajra-vyūhaṃ nirmame |
แล้วพระเจ้ายุธิษฐิระทรงจัด “วชร-พยุหะ” ด้วยพระองค์เอง ข้าแต่พระราชา ในสนามรบนั้น ความโอ่อ่าของพยุหะปรากฏรุ่งเรืองรอบด้าน และเป็นสิ่งที่ศัตรูจะฝ่าเข้าไปได้โดยยากยิ่ง ครั้นทอดพระเนตรเห็น “มณฑล-พยุหะ” ของฝ่ายเการพซึ่งยากจะพิชิต พระเจ้ายุธิษฐิระจึงทรงสร้างวชร-พยุหะเพื่อกองทัพของพระองค์ด้วยพระองค์เอง
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in war, a ruler must act with responsibility and clarity: Yudhiṣṭhira does not rely only on others but personally organizes a defensive-offensive formation to protect his forces, showing that dharma in conflict includes prudent strategy, protection of one’s people, and accountable leadership.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that, after observing the Kauravas’ formidable Maṇḍala (circular) formation, Yudhiṣṭhira himself arranges a Vajra formation for the Pāṇḍava army, which appears splendid and is difficult for enemies to break.