Shloka 34
अध्याय ८० — मध्यंदिन-रणवृत्तान्तः
Yudhiṣṭhira–Śrutāyu encounter; Cekitāna–Gautama clash; Abhimanyu pressure; Arjuna’s redeployment
उस समय कुछ दूर जाकर धृष्टद्युम्नने शत्रुसेनाको दग्ध करते हुए भीमसेनको देखा। जैसे आँधी वृक्षोंको बलपूर्वक तोड़ देती या उखाड़ डालती है, उसी प्रकार भीमसेन भी रणभूमिमें शत्रुओंका संहार कर रहे थे ।।
sañjaya uvāca | tadā kiñcid dūraṃ gatvā dhṛṣṭadyumno bhīmasenaṃ dadarśa śatrusenāṃ dagdhayantaṃ | yathā āndhī vṛkṣān balāt chinatti vā unmūlayati, tathā bhīmaseno ’pi raṇabhūmau śatrūṇāṃ saṃhāraṃ karoti sma || te vadhyamānāḥ samare rathinaḥ sādinastathā | pādātā dantināś caiva cakrur ārta-svaraṃ mahat ||
สัญชัยกล่าวว่า—ครั้นไปได้ไม่ไกลนัก ธฤษฏทยุมน์ก็เห็นภีมเสนกำลังเผาผลาญกองทัพศัตรูเสียสิ้น ดุจพายุร้ายแรงหักโค่นต้นไม้ด้วยกำลังหรือถอนขึ้นทั้งราก ฉันใด ภีมะก็ฉันนั้น กำลังทำลายล้างหมู่ศัตรูในสมรภูมิ เมื่อถูกสังหารในศึก—ทั้งนักรบรถศึก พลม้า พลเดินเท้า ตลอดจนช้างพร้อมควาญและผู้ขี่—ต่างเปล่งเสียงคร่ำครวญอันใหญ่หลวงด้วยความทุกข์ระทม.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tension within kṣatriya-dharma: decisive courage and effectiveness in battle are praised through powerful simile, yet the ethical weight of war is not hidden—the ‘great anguished cry’ foregrounds suffering as an inseparable consequence of violence.
Sañjaya reports that Dhṛṣṭadyumna, moving forward, sees Bhīma devastating the enemy forces. The enemy’s charioteers, cavalry, infantry, and elephant-corps are being cut down and cry out loudly in distress across the battlefield.