Shloka 3
अध्याय ८० — मध्यंदिन-रणवृत्तान्तः
Yudhiṣṭhira–Śrutāyu encounter; Cekitāna–Gautama clash; Abhimanyu pressure; Arjuna’s redeployment
संजय कहते हैं--राजन! आपने अपने ही दोषसे यह संकट प्राप्त किया है। भरतश्रेष्ठ) जिन धर्म और अधर्मके सम्मिश्रणसे उत्पन्न दोषोंको आप देखते थे, उन्हें दुर्योधन नहीं देख सका था। प्रजानाथ! आपके अपराधसे ही पहले द्यूतक्रीड़ाकी घटना घटी थी ।।
sañjaya uvāca—rājan! āpena svadoṣeṇaiva idaṁ saṅkaṭaṁ prāptam. bharataśreṣṭha! ye dharma-adharma-sammīśraṇāt utpannān doṣān tvaṁ paśyasi, tān duryodhano na paśyati sma. prajānātha! tava aparādhenāiva pūrvaṁ dyūtakrīḍāyāḥ ghaṭanā abhavat. tava doṣeṇa yuddhaṁ ca pravṛttaṁ saha pāṇḍavaiḥ. tvam evādya phalaṁ bhuṅkṣe kṛtvā kilbiṣam ātmanā.
สัญชัยกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา ด้วยความบกพร่องของพระองค์เอง พระองค์จึงประสบเคราะห์ร้ายเช่นนี้ โอ้ผู้ประเสริฐในวงศ์ภารตะ โทษทั้งหลายที่เกิดจากการปะปนแห่งธรรมและอธรรม—ซึ่งพระองค์บัดนี้แลเห็น—ทุรโยธนะหาได้แลเห็นไม่ โอ้เจ้าแห่งปวงชน เพราะความผิดของพระองค์เอง เหตุการณ์เล่นสกาก็เกิดขึ้นมาก่อน และเพราะความบกพร่องของพระองค์เอง วันนี้สงครามกับเหล่าปาณฑพจึงอุบัติขึ้น บาปที่พระองค์กระทำด้วยตนเองนั้น ผลของมันวันนี้พระองค์เองกำลังเสวยอยู่”
संजय उवाच
Educational Q&A
Moral responsibility cannot be shifted: a ruler’s compromises—mixing dharma with adharma—generate consequences. The war and suffering are presented as the karmic fruit of Dhritarashtra’s earlier failures (especially permitting the dice-game and injustice), and blindness to wrongdoing (as in Duryodhana) worsens disaster.
Sanjaya addresses Dhritarashtra and bluntly attributes the present calamity and the outbreak of war with the Pandavas to the king’s own faults and prior offenses, recalling the dice-game as the initiating wrong and framing the current crisis as its inevitable result.