Shloka 27
भीष्मस्य मण्डलव्यूहः — Bhīṣma’s Maṇḍala Battle-Formation and the Opening Engagements
रथं रथेन समरे पीडयित्वा महाबलौ
rathaṃ rathena samare pīḍayitvā mahābalau |
สัญชัยกล่าวว่า—ในท่ามกลางศึก นักรบผู้มีกำลังยิ่งทั้งสองกดรถศึกเข้าหารถศึก แล้วต่างทำลายรถและม้าของกันและกัน ครั้นไร้รถแล้ว มหารถีทั้งสองผู้เดือดดาลก็พุ่งกระโจนเข้าหากัน เผชิญหน้าต่อหน้า
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the kṣatriya ethos of steadfastness in conflict: even when external supports (chariot, horses) are destroyed, the warriors persist. Ethically, it underscores how rivalry and determination can intensify violence, shifting the contest from weapons and vehicles to direct personal confrontation.
Sañjaya reports that two powerful fighters clash by driving their chariots against each other, damaging and destroying each other’s chariots and horses. Once both become chariotless, they continue the fight on foot, leaping and closing in for direct combat.