Shloka 12
भीष्मस्य मण्डलव्यूहः — Bhīṣma’s Maṇḍala Battle-Formation and the Opening Engagements
उन बाणोंका स्पर्श मृत्युके तुल्य था। राजन्! उस समय सात्यकिके साथ आये हुए सैनिक उन सायकोंका वेग न सह सके। नरेश्वर! युद्धभूमिमें वे रण-दुर्मद सात्यकिको वहीं छोड़कर सब ओर भाग निकले ।।
tān bāṇānāṃ sparśo mṛtyu-tulya āsa | rājan! tadā sātyaki-sahāgatāḥ sainikās teṣāṃ sāyakānāṃ vegaṃ na soḍhum aśaknuvan | nareśvara! raṇa-durmadās te yuddha-bhūmau yuyudhānaṃ tatraiva parityajya sarvato vidudruvuḥ || taṃ dṛṣṭvā yuyudhānasya sutā daśa mahābalāḥ | mahārathāḥ samākhyātāś citra-varmāyudha-dhvajāḥ ||
สัญชัยกล่าวว่า—สัมผัสแห่งศรเหล่านั้นดุจสัมผัสแห่งความตาย ข้าแต่พระราชา ครานั้นกองทหารที่มากับสาตยกีทนแรงพุ่งของศรเหล่านั้นมิได้ ข้าแต่องค์จอมชน พวกเขาทิ้งยยุธานะ (สาตยกี) ผู้เมามัวด้วยเดชแห่งยุทธ์ไว้กลางสมรภูมิ แล้วแตกหนีไปทุกทิศ ครั้นเห็นดังนั้น บุตรทั้งสิบของสาตยกี—นักรบผู้มีกำลังยิ่ง เป็นที่เลื่องลือว่าเป็นมหารถี มีเกราะ อาวุธ และธงชัยอันวิจิตร—ก็รุดหน้าเข้าหาศัตรู ด้วยโทสะและด้วยธรรมแห่งการพิทักษ์บิดาท่ามกลางความอลหม่านแห่งสงคราม
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts panic-driven self-preservation with the warrior-ethic of standing by one’s leader and kin. It highlights how dharma in war is tested under fear: ordinary troops may break, while those bound by honor and familial duty step forward to protect their own.
Sātyaki’s accompanying soldiers cannot withstand the deadly arrow-volley and flee, leaving him exposed on the battlefield. In response, Sātyaki’s ten powerful sons—renowned as mahārathas—advance toward the enemy, prepared to confront the threat and defend their father.