Shloka 4
आत्मदोष-उपदेशः तथा भीम-धृष्टद्युम्नयोः संयोगः
Self-Causation Counsel and the Bhīma–Dhṛṣṭadyumna Convergence
नदद्धरिश्न महानागैह्नेषमाणैश्न वाजिभि: | भेरीशड्खनिनादैश्व तुमुलं समपद्यत,विग्घाड़ते हुए बड़े-बड़े गजराजों, हिनहिनाते हुए घोड़ों तथा भेरी और शंखकी ध्वनियोंसे भयंकर कोलाहल छा गया
nadad-dhariṣṇair mahānāgaiḥ hneṣamāṇaiś ca vājibhiḥ | bherī-śaṅkha-ninādaiś ca tumulaṃ samapadyata ||
สัญชัยกล่าวว่า—เสียงแตรร้องของช้างศึกใหญ่ เสียงร้องของม้า และเสียงกลองศึกกับสังข์ที่ประสานกัน ทำให้สนามรบถูกกลืนด้วยความอื้ออึงอันน่าหวาดหวั่น
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how collective human resolve toward conflict manifests outwardly as overwhelming noise and agitation; it frames war not as abstract strategy but as a morally weighty, all-consuming reality that engulfs everyone present.
Sañjaya describes the battlefield atmosphere: elephants trumpet, horses neigh, and drums and conches sound together, creating a terrifying din that signals the armies’ mobilization and the imminent clash.