Shloka 186
Adhyāya 70: Sātyaki’s Arrow-Display and the Bhūriśravas Engagement; Twilight Withdrawal
वैश्यांश्वाप्यूरूतो राजन् शूद्रान् वै पादतस्तथा । इन कमलनयन भगवान्से बढ़कर दूसरा कोई तत्त्व न हुआ है, न होगा। राजन! इन्होंने अपने मुखसे ब्राह्मणों, दोनों भुजाओंसे क्षत्रियों, जंघासे वैश्यों और चरणोंसे शूद्रोंको उत्पन्न किया है
vaiśyāṁś cāpy ūrutaḥ rājan śūdrān vai pādataḥ tathā |
ข้าแต่พระราชา! จากพระอุรุของพระองค์ได้บังเกิดไวศยะ และจากพระบาทได้บังเกิดศูทร ดังนี้ พระผู้เป็นเจ้าเนตรดุจดอกบัว ผู้สูงสุด ได้ทรงแสดงวรรณะทั้งสี่จากพระวรกายของพระองค์เอง คือ พราหมณ์จากพระโอษฐ์ กษัตริย์จากพระพาหาทั้งสอง ไวศยะจากพระอุรุ และศูทรจากพระบาท
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents the four varṇas as originating from a single divine source, framing social duties as parts of an overarching cosmic dharma; it encourages respect for the ethical order and role-based responsibilities within society.
Bhīṣma is instructing the king on dharma and the structure of society, explaining a traditional cosmological account in which the Lord manifests Brāhmaṇas, Kṣatriyas, Vaiśyas, and Śūdras from different parts of His body.