Shloka 28
भीष्मस्य भीमसेन-निरोधः
Bhīṣma checks Bhīmasena; matched engagements intensify
तत् ते5हं कथयिष्यामि यथाश्रुतमरिंदम । भरतश्रेष्ठी आप पाण्डवोंकी विजय और अपनी पराजयका जो कारण पूछते हैं, उसके विषयमें यथार्थ बातें सुनिये। शत्रुदमन! मैंने जैसा सुन रखा है, वह आपको बताऊँगा ।। २७ - दुर्योधनेन सम्पृष्ट एतमर्थ पितामह:,दुर्योधनने यही बात पितामह भीष्मसे पूछी थी। महाराज! युद्धमें अपने समस्त महारथी भाइयोंको पराजित हुआ देख आपके पुत्र कुरुराज दुर्योधनका हृदय शोकसे मोहित हो गया। उसने रातमें महाज्ञानी पितामह भीष्मके पास विनयपूर्वक जाकर जो कुछ पूछा था, वह बताता हूँ, मुझसे सुनिये
tatte 'haṃ kathayiṣyāmi yathāśrutam ariṃdama | bharataśreṣṭha yāṃ pṛcchasi pāṇḍavānāṃ jayaṃ ca tava parājayasya ca kāraṇam | yathāśrutam eva te vakṣyāmi || duryodhanena sampṛṣṭa etam arthaṃ pitāmahaḥ |
โอ้ผู้ปราบศัตรู เราจักบอกท่านตามที่เราได้ยินมา. โอ้ผู้ประเสริฐแห่งวงศ์ภารตะ จงฟังเรื่องจริงแห่งเหตุแห่งชัยชนะของปาณฑพและความปราชัยของท่าน—ซึ่งท่านถามมา. เรื่องเดียวกันนี้ ทุรโยธนะเคยทูลถามปิตามหภีษมะด้วย: เมื่อเห็นมหารถีผู้สำคัญทั้งหลายและพี่น้องของตนพ่ายแพ้ในสนามรบ โอรสแห่งกษัตริย์กุรุผู้นั้นก็ถูกความโศกครอบงำ; ครั้นราตรี เขาเข้าไปหาปิตามหภีษมะผู้ทรงปัญญายิ่งด้วยความนอบน้อม แล้วทูลถาม; นั่นแลคือสิ่งที่เราจะเล่าบัดนี้—จงฟังจากเรา
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage frames victory and defeat as having discernible causes and invites truthful inquiry into those causes. Ethically, it emphasizes accountability in war and governance: outcomes are not merely chance but are tied to conduct, counsel, and the moral-political choices of leaders.
Sañjaya tells Dhṛtarāṣṭra that he will report, as he has heard, the reasons for the Pāṇḍavas’ success and the Kauravas’ failure. He introduces a prior scene: Duryodhana, distressed after seeing his side’s great warriors being overcome, goes at night to Bhīṣma and questions him; Sañjaya is about to recount that exchange.