Shloka 30
भीष्मपर्व — अध्याय ६६: तुमुलसंग्रामवर्णनम्
The Tumult of Battle Described
अन्वागतं वृष्णिवरं निशम्य त॑ं शत्रुमध्ये परिवर्तमानम् | प्रद्रावयन्तं कुरुपुज्वांश्व पुनः पुनश्च प्रणदन्तमाजौ,वृष्णिवंशके श्रेष्ठ पुरुष सात्यकि आकर शत्रुओंके बीचमें विचर रहे हैं और युद्धस्थलमें कौरवसेनाके मुख्य-मुख्य वीरोंको भगाते हुए बारंबार गर्जना कर रहे हैं; यह सुनकर आपके योद्धा उनपर उसी प्रकार बाणोंकी वर्षा करने लगे, जैसे मेघ पर्वतपर जलकी धाराएँ गिराते हैं, इतनेपर भी वे दोपहरके तपते हुए सूर्यकी भाँति उन्हें रोक न सके
anvāgataṁ vṛṣṇivaraṁ niśamya taṁ śatrumadhye parivartamānam | pradrāvayantaṁ kurupūjvānś ca punaḥ punaś ca praṇadantam ājau |
สัญชัยกล่าวว่า—ครั้นได้ยินว่า สาตยกิ ยอดบุรุษแห่งวงศ์วฤษณี ได้มาถึงและเคลื่อนไหวอยู่ท่ามกลางกองศัตรู ขับไล่วีรชนสำคัญของกุรุให้ถอยร่นครั้งแล้วครั้งเล่า พร้อมคำรามซ้ำแล้วซ้ำเล่าในสนามรบ นักรบของท่านก็ระดมยิงศรใส่เขา ดุจเมฆเทสายน้ำลงบนภูผา ถึงกระนั้นก็ยังสกัดเขาไว้ไม่ได้ เขายืนหยัดไร้ผู้ขวางกั้น ประหนึ่งดวงอาทิตย์กลางวันอันแผดเผา
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights kṣatriya-dharma in its battlefield dimension: steadfast courage, tactical mobility, and unwavering resolve under overwhelming attack. Ethically, it underscores how personal excellence and determination can remain unshaken even when opposed by many—yet it is framed within the tragic necessity of war rather than as a celebration of violence.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Sātyaki, the foremost Vṛṣṇi warrior, has entered the enemy formation, moves among the opposing ranks, repeatedly drives back leading Kuru fighters, and roars in challenge. The Kaurava side responds by showering him with arrows like torrential rain, but they still cannot stop his advance, likened to the unstoppable midday sun.