Shloka 14

भीष्मपर्व — अध्याय ६६: तुमुलसंग्रामवर्णनम्

The Tumult of Battle Described

Devanagari script

बलानि सम्ममर्दाशु नड्वलानीव कुञज्जर: । पाण्डुनन्दन भीम अपने महान्‌ वेगसे रथसमूहोंको खींचकर नष्ट कर देते और शीघ्र ही सारी सेनाको उसी प्रकार रौंद डालते थे, जैसे हाथी नरकुलके पौधोंको ।। मृदनन्‌ रथेभ्यो रथिनो गजेभ्यो गजयोधिन:

Transliteration

sañjaya uvāca | balāni sammamardāśu naḍvalānīva kuñjaraḥ | pāṇḍunandano bhīmaḥ svamahān vegena rathasamūhān ākarṣya nāśayām āsa, śīghraṃ ca sarvāṃ senām evaṃ mardayām āsa, yathā kuñjaraḥ narakulaprasthān | mṛdnan rathebhyo rathino gajebhyo gajayodhinaḥ ||

Translation

ภีมะโอรสแห่งปาณฑุ ด้วยความเร็วอันมหาศาล ฉุดลากหมู่รถศึกให้พินาศ และในไม่ช้าก็เหยียบย่ำกองทัพทั้งมวลดุจช้างบดขยี้พงอ้อ เขากระหน่ำทับนักรบรถศึกให้ตกจากรถ และทับนักรบช้างให้ตกจากหลังช้าง

Word by Word

बलानिforces, armies

सम्ममर्दcrushed, trampled

आशुquickly

नड्वलानिreeds, reed-plants

इवlike, as

कुञ्जरःelephant

पाण्डुनन्दनःson of Pāṇḍu

भीमःBhīma

अपिalso, even

महान्great

वेगसेwith speed, by force

रथसमूहान्groups of chariots

आकृष्यhaving dragged, pulling

विनाशयतिdestroys

मृदनन्crushing, trampling

रथेभ्यःfrom the chariots

रथिनःchariot-warriors

गजेभ्यःfrom the elephants

गजयोधिनःelephant-fighters, those fighting on elephants

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

Sañjaya

Bhīma

Pāṇḍu

chariots (ratha)

army (senā)

elephants (gaja/kuñjara)

reed/cane thickets (naḍvala/narakula)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes