Shloka 18
Bhīṣma’s Stuti of Keśava and Counsel on Nara–Nārāyaṇa (भीष्म-स्तवः; नरनारायण-प्रसङ्गः)
गजैर्विषाणैर्वरहस्तरुग्णा: केचित् ससूता रथिन: प्रपेतु: । गजर्षभाश्षापि रथर्षभेण निपातिता बाणहता: पृथिव्याम्
sañjaya uvāca |
gajair viṣāṇair varahasta-rugṇāḥ kecit sasūtā rathinaḥ prapetuḥ |
gajarṣabhāś cāpi ratharṣabheṇa nipātitā bāṇahatāḥ pṛthivyām ||
so 'rjunapramukhe yāntaṃ pāñcāla-kula-vardhanaḥ |
tribhiḥ śāradvataṃ bāṇair jatrudeśe samārpayat ||
สัญชัยกล่าวว่า—นักรบรถศึกบางคน เมื่อรถถูกงาช้างและงวงอันทรงพลังโขกจนแหลก ก็ร่วงลงสู่พื้นพร้อมสารถี. และช้างใหญ่บางเชือกก็ถูกนักรบรถศึกผู้เลิศล้มลงด้วยลูกศร นอนแน่นิ่งบนแผ่นดิน. ครั้นแล้ว ทฤษฏทยุมน์ ผู้เพิ่มพูนวงศ์ปัญจาล เมื่อกฤปะ (ศารทวตะ) เคลื่อนเข้ามาข้างหน้าอรชุน ก็ปักศรสามดอกลง ณ บริเวณไหปลาร้าของกฤปะ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the harsh reciprocity of war: even the strongest formations—chariots and elephants—can be suddenly broken. It implicitly points to the ethical weight of kṣatriya-duty in battle, where leaders act decisively, yet the cost is immediate and human.
Sañjaya describes battlefield chaos: elephants smash chariots, causing chariot-warriors to fall with their charioteers; elsewhere, great elephants are brought down by a master chariot-fighter’s arrows. Then Dṛṣṭadyumna, moving in Arjuna’s forward line, shoots Kṛpa (Śāradvata) with three arrows in the collarbone region.