Shloka 376
Vāsudeva-Māhātmya: Duryodhana’s Inquiry and Bhīṣma’s Theological Account of Keśava
अनीकं पाण्दुपुत्राणां हाहाभूतमचेतनम् | मनुष्य, हाथी और घोड़े सभी बाणोंसे छिद गये थे। रथके ध्वज और कूबर टूटकर गिर चुके थे। इस प्रकार पाण्डवोंकी सेना अचेत-सी होकर हाहाकार कर रही थी
anīkaṃ pāṇḍuputrāṇāṃ hāhābhūtam acetanam |
สัญชัยกล่าวว่า—กระบวนทัพของโอรสแห่งปาณฑุแปรเป็นเสียงโหยหวนราวกับไร้สติ มนุษย์ ช้าง และม้าล้วนถูกศรเจาะทะลุ ธงรถศึกและแอกหักพังร่วงลงมา ดังนั้นกองทัพปาณฑพจึงตะลึงงันและแตกกระเจิง ส่งเสียงคร่ำครวญอันใหญ่หลวง
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the human cost of war: even a well-ordered army can be reduced to confusion and lament when violence peaks. It implicitly cautions that martial glory is inseparable from suffering, and that dharma in war must reckon with the devastation inflicted on living beings.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Pāṇḍava forces have been badly shaken: soldiers and animals are riddled with arrows, chariot parts like standards and yokes have fallen, and the formation has become disordered, crying out in distress.