Previous Verse
Next Verse

Shloka 121

Vāsudeva-Māhātmya: Duryodhana’s Inquiry and Bhīṣma’s Theological Account of Keśava

परीतसतत्त्वा: सहसा निपेतु: किरीटिना भिन्नतनुत्रकाया: । दृढं हता: पत्रिभिरुग्रवेगै: पार्थेन भल्लैविमलै: शिताग्रै:,राजाओंके उस भयानक संग्राममें रथ, घोड़े और सारथिसहित बड़े-बड़े वीर मारे गये। सुन्दर सुनहरे रस्सोंसे कसे हुए, बड़ी-बड़ी पताकाओंवाले हाथी नाराचोंकी मारसे पीड़ित हो शक्ति और चेतना खोकर सहसा धराशायी हो गये। कुन्तीकुमार अर्जुनके भयंकर वेगवाले तीखे एवं पंखयुक्त निर्मल भल्लोंसे गहरी चोट पड़नेपर कवच और शरीर दोनोंके विदीर्ण हो जानेसे कौरव सैनिक सहसा प्राणशून्य होकर गिर जाते थे

sañjaya uvāca |

parītasatattvāḥ sahasā nipetuḥ kirīṭinā bhinnatanutrākāyāḥ |

dṛḍhaṃ hatāḥ patribhir ugravegaiḥ pārthena bhallair vimalaiḥ śitāgraiḥ ||

เหล่านักรบล้มลงโดยฉับพลัน เกราะและกายถูกผ่าแยกด้วยอรชุนผู้สวมมงกุฎ ถูกสังหารอย่างเด็ดขาดด้วยลูกศรภัลละของปารถะ อันบริสุทธิ์ คมกริบ มีปีก และพุ่งด้วยแรงอันดุร้าย แล้วทรุดลงในศึกอันน่าสะพรึงกลัวนั้น

परीतसतत्त्वाःwhose vital spirit/strength was gone; deprived of life-force
परीतसतत्त्वाः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरीत-सत्त्व
FormMasculine, Nominative, Plural
सहसाsuddenly
सहसा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसहसा
निपेतुःfell down
निपेतुः:
Karta
TypeVerb
Rootनि-पत्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural, Parasmaipada
किरीटिनाby the diademed one (Arjuna)
किरीटिना:
Karana
TypeNoun
Rootकिरीटिन्
FormMasculine, Instrumental, Singular
भिन्नतनुत्रकायाःwhose bodies and armours were split
भिन्नतनुत्रकायाः:
Karta
TypeAdjective
Rootभिन्न-तनुत्र-काय
FormMasculine, Nominative, Plural
दृढम्firmly; severely
दृढम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootदृढ
हताःslain
हताः:
Karta
TypeAdjective
Rootहन् (हत)
FormMasculine, Nominative, Plural
पत्रिभिःby feathered (arrows)
पत्रिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootपत्रिन्
FormMasculine, Instrumental, Plural
उग्रवेगैःof fierce speed
उग्रवेगैः:
Karana
TypeAdjective
Rootउग्र-वेग
FormMasculine, Instrumental, Plural
पार्थेनby the son of Pṛthā (Arjuna)
पार्थेन:
Karana
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Instrumental, Singular
भल्लैःby bhalla-arrows
भल्लैः:
Karana
TypeNoun
Rootभल्ल
FormMasculine, Instrumental, Plural
विमलैःpure; spotless
विमलैः:
Karana
TypeAdjective
Rootविमल
FormMasculine, Instrumental, Plural
शिताग्रैःsharp-pointed
शिताग्रैः:
Karana
TypeAdjective
Rootशित-अग्र
FormMasculine, Instrumental, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
A
Arjuna (Kirīṭin, Pārtha)
B
Bhalla arrows
W
Winged arrows (patri)

Educational Q&A

The verse highlights the stark ethical tension of dharma in war: a righteous warrior’s skill can be unwavering and decisive, yet its immediate fruit is the sudden destruction of bodies and lives. It invites reflection on responsibility, restraint, and the heavy cost borne even in duty-bound combat.

Sañjaya describes Arjuna’s devastating archery on the battlefield: with swift, sharp, feathered bhalla arrows he splits armour and bodies, causing enemy fighters to lose strength and consciousness and to fall dead at once.