Shloka 106
व्याविद्धनिष्काड्गदकुण्डलं त॑ रजोविकीर्णाञ्चितपदमनेत्रम् । विशुद्धदंष्ट॑ प्रगृहीतशड्खं विचुक्रुशु: प्रेक्ष्य कुरुप्रवीरा:,उस समय उनके कण्ठका हार, भुजाओंके बाजू-बन्द और कानोंके कुण्डल हिलने लगे थे। उनके कमलके समान सुन्दर नेत्रोंपर सेनासे उठी हुई धूल बिखरी थी। उनकी दन्तावली शुद्ध एवं स्वच्छ थी और उन्होंने अपने हाथमें शंख ले रखा था। उस अवस्थामें श्रीकृष्णको देखकर कौरवपक्षके प्रमुख वीर कोलाहल कर उठे
sañjaya uvāca |
vyāviddha-niṣkāḍa-gadā-kuṇḍalaṃ taṃ rajo-vikīrṇāñcita-padma-netram |
viśuddha-daṃṣṭraṃ pragṛhīta-śaṅkhaṃ vicukruśuḥ prekṣya kuru-pravīrāḥ ||
สัญชัยกล่าวว่า: ครั้นเหล่าวีรกุรุได้เห็นพระองค์—สร้อยคอ กำไลต้นแขน และตุ้มหูสั่นไหวตามการเคลื่อนไหว ดวงเนตรดุจปทุมถูกฝุ่นจากกองทัพโปรยคลุม พระทนต์ผุดผ่องบริสุทธิ์ และทรงกำสังข์ไว้มั่น—บรรดาวีรเอกฝ่ายกุรุก็เปล่งเสียงอื้ออึงกึกก้องขึ้นโดยพร้อมเพรียง
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how outward signs of composure and sacred emblems (like the conch) can carry moral and psychological force in a crisis: Krishna’s poised presence amid the dust of war becomes a catalyst that exposes the agitation and resolve of the opposing warriors. It suggests that dharma on the battlefield is not only about weapons but also about inner steadiness and the symbols that rally or unsettle minds.
Sanjaya describes Krishna as he appears on the battlefield—ornaments swaying, eyes dusted, teeth shining, conch in hand. On seeing him in that state, the leading Kuru (Kaurava) heroes raise a loud clamor, signaling heightened tension and the immediate escalation of battlefield emotion.